Call TheONE
Menu

WANDOLA, boek over een traditioneel vissersdorpje in Cambodja.

WANDOLA geschreven door Wil Thijssen – boek recensie.

In 2010 reisde Wil Thijssen alleen naar Cambodja en komt dan terecht in het vissersdorpje Kampong Khleang, een dorpje gebouwd met houten huizen gebouwd op 9 meter hoge palen. 

Dit traditionele vissersdorpje ligt aan het water en dicht bij het grootste zoetwatermeer van zuidoost Azië, de Tonlé Sap. Maar ook vlakbij de grootste toeristische trekpleister van Cambodja; de beroemde Angkor Wat tempels.

Wandola_Wil-Thijssen-cover

Wil Thijssen is een typische moderne Hollandse vrouw, groot, blond en bevoorrecht om te gaan en te staan waar ze wil. 

Met een toegekende stimuleringsfonds subsidie van diezelfde Volkskrant en met haar beroep als reisjournalist wordt ze de gelegenheid gesteld om tientallen keren op-en-neer te vliegen en zodoende jarenlang te werken aan haar boek dat ons moet gaan informeren over het echte leven van de Cambodjanen in een palendorpje aan het grote meer.

Op de omslag van het uiteindelijk prachtig vormgegeven boekomslag staat ook de subtitel “Hoe Boeddha verdwijnt uit Cambodja.’’ Daarover straks meer.

De betekenis van Wandola

De fonetische uit te spreken titel WANDOLA is een voor ingewijde in Cambodja en eigenlijk heel Azië een verwijzing naar ‘’One Dollar’’ Die roep om ‘’one dollar’’ voor toeristische prullaria, een ijskoude coke of de smeekbede van een bedelkind. SIR!! One Dollar?? WANDOLA. Grappig bedoeld maar in feite ook triest.

Bij toeval ontmoet ik Wil Thijssen bij het bezoeken van een vriend, in Amsterdam die ik ooit heb leren kennen in Cambodja. Brutaal vraag ik op de vrouw af of ik misschien het net verschenen boek dat op de tafel ligt mag hebben. ‘’Dat mag, maar eigenlijk moet je het kopen’’, antwoord ze lachend. Ik beloof haar boek te lezen en als tegenprestatie een oprechte recensie te schrijven.

Misschien ben ik door mijn eigen jarenlange verblijf in Cambodja van 2010 tot April 2020 niet de juiste persoon om een objectief oordeel te hebben. Misschien is dat objectief zijn of een oordeel hebben ook helemaal niet nodig. Ik begin er direct in te lezen.

Wat wél zo is, dat ik dat vissersdorpje in Cambodja, genaamd Kampong Khleang zelf ook een aantal keren heb bezocht en daar regelmatig met mijn photo tours heenging vanuit Siem Reap. Daardoor weet ik precies waar zij over schrijft en zie ik het op hoge palen gebouwde dorpje en de weg er naar toe levendig voor mij. 

Ook ik heb de man die daar rondvaartboot kaartjes verkoopt, in haar boek beschreven gezien en gesproken, en weet precies hoe de mensen daar leven. Maar ook elders in Cambodja en met name in Phnom Penh waar ik tien jaar woonde, lief en leed deelde en nu met mijn Cambodjaanse vrouw en kind net op tijd was weg gevlucht voordat de grenzen dicht gingen voor het ”killervirus” – Eind Maart 2020.

Wandola_Wil-Thijssen-cover_binnenwerk

De onstuitbare ontwikkelingen in Cambodja

De basis van het WANDOLA boek is in feite de onstuitbare ontwikkelingen in Cambodja vanaf 2010, de eerste keer dat de schrijfster en professioneel reisjournalist van de Volkskrant arriveert tot aan de laatste keer in 2020 wanneer Covid-19 het reizen naar Cambodja bemoeilijkt en in feite de grenzen dicht zijn gegaan voor het toerisme.

Bij het begin is Wil Thijssen net als iedere bezoeker in Cambodja gefascineerd door het land en verliefd op de bevolking. 

Cambodja is dan nog relatief onbekend bij de meeste reizigers-toeristen en meer geschikt voor jonge ‘backpackers en oude hippies, ingesteld om langdurig te kunnen verblijven in een mooi tropische land voor weinig geld. 

Door het relatief recente oorlog geweld en de Khmer Rouge genocide ademt Cambodja ook dan nog steeds dan een gevoel van avontuur, mystiek en gevaar uit. Tussen 1974-1975 was Cambodja volledig gesloten door een machtsovername oorlog en zelf- genocide waarbij 2 miljoen Cambodjanen het leven laten door het gewelddadige bewind van extreme communisten genaamd de Rode Khmer onder leiding van Pol Pot.

De heropbouw begon in feite pas eind jaren ‘90 en dan weer jaren later rond 2005-2010 is het land in principe open voor toerisme. Dat is dan ook het begin in 2010 voor Thijssen om in het vissersdorpje Kampong Khleang een kamer te willen huren en voor langere periode het dagelijkse leven te bestuderen en voor haar krant reisartikelen en haar boek project te schrijven door middel van het bijhouden van notities.

Hollandse vrouw alleen, in een ver en relatief onbekend land is een hele onderneming en een stoer plan.

Het boek beschrijft in de eerste helft haar proces om überhaupt een vergunning te bemachtigen om daar te mogen verblijven en te overnachten en de bureaucratische onzinnigheden en corrupte mentaliteit van de lokale ambtenaren te ervaren. Met oog voor detail van de lokale gewoonten tot aan het geluid van de nachtdieren die haar uit de slaap houden in het hutje in het vissersdorp leren we ook langzaam meer en meer over de mensen waar zij verblijft. Hun angsten, bijgeloof, hoop en soms ook wanhoop.

Over de diepere achtergrond van de auteur zelf, haar verwachtingen, twijfels, gevoelens en dagelijkse routine komen we nauwelijks iets te weten. 

Wil Thijssen vliegt dan veel heen- en- weer- en op- en- neer naar Holland waar ook wat twijfel is ontstaan over de werkelijke zin van deze marathon observaties in die uithoek van Cambodja. De vraag waartoe en waarheen van haar redactie chef, en waar gaat het heen met dat subsidiegeld? Dat alles werkt blijkbaar als een stok achter de deur voor de auteur om met iets meer tastbaars op de proppen te komen. 

Het tweede deel van het boek is dan ook opeens veel interessanter, opener, en er gebeurt wat meer. De toon is vrijer en de relatie met de Cambodjaanse mensen die ze heeft leren lijkt intenser geworden. 

Toch leren we verder inhoudelijk vrijwel niets over het echte dagelijkse leven in het palendorp. Over hoe het dorp de veranderingen absorbeert die het toerisme met zich mee brengt. Ja, er wordt geobserveerd dat veel van de bewoners nu met mobiele telefoons zwaaien en dat er elektriciteit is aangelegd, dat dan weer meer herrie en onrust veroorzaakt. 

Met de visstand in het grote Tonlé Sap meer is het ook al niet meer best gesteld lezen we en de misère neemt toe voor de vissers, terwijl de algemene welstand inmiddels wel toeneemt. 

Bij mijn eigen dagelijkse bezoeken aan de lokale markten in Cambodja zag ik vooral een enorme overvloed aan vis en prachtige biodiversiteit daar op de vismarkt vloeren. Boeren en vissers klagen altijd en in Cambodja is het niet anders.

Natuurlijk staat de natuur onder druk, ook in Cambodja. Maar dat komt volgens mij voornamelijk door de bevolkingsgroei, overbevissing en vervuiling door overmatige industriële activiteiten zonder gedegen afvoer en nauwelijks enige milieu controle van de nieuwe enorme fabrieken die vrijelijk hun gang kunnen gaan met het lozen van gif in de rivieren en meer.

Wil Thijssen en haar Cambodjaanse vrienden geven vooral de door China gebouwde stuwdammen in de Mekong rivier de schuld, en ook de mondiale klimaatverandering, zoals we zelf dagelijks kunnen lezen in de Volkskrant.

Hoe Buddha verdwijnt uit Cambodja

WANDOLA geeft daar verder geen duidelijke inhoudelijk onderbouwing over. Terwijl dat gegeven uit de subtitel wellicht een nieuw en verrassend inzicht zou hebben kunnen opleveren. Hoezo verdwijnt Buddha uit Cambodja?

De subtitel van het boek ‘’Hoe Buddha verdwijnt uit Cambodja.’’ lijkt ook eerder een marketing slogan uitvinding van haar uitgever, Prometheus. Ik lees nergens een heldere onderbouwing van die aanname. Want is het soms dat geld verdienen door Cambodjanen aan toerisme slecht is? En zijn de Cambodjanen daardoor van het Boeddhistische geloof af gegaan?

Het leven in Cambodja is spiritueel nog volledig intact. Jong en oud leven met alle rituelen en gewoonten die al eeuwenlang in Cambodja onderdeel zijn van het dagelijkse leven.

Toeristen die geld in het laatje brengen veranderen niets aan hun relatie tot Buddha en de spirituele wereld. Cambodja is voor 90% boeddhistisch. In het boek lezen we ook nergens dat personen afstand van hun geloof deden. Het Boeddhisme is ook geen ”geloof” maar een levensovertuiging vormgegeven in rituelen, groot en klein.

Het Boeddhisme is juist springlevend in Cambodja. Het is haar te vergeven want ik weet ook inmiddels, Cambodja is mooi en de mensen erg aardig maar het blijft een gesloten verdeelde arm versus rijk gemeenschap met als enige algemene identiteit, het harde onvrije leven onder het juk van de absolute macht.

En dat is nou precies waar westerlingen zoals ikzelf en Wil Thijssen in Cambodja niet echt te maken mee hebben. Want in die intense hitte, de complete chaos, ook intense levensvreugde en warme lach van de Cambodjanen ver-maskeren zij die harde realiteit voor ons. buitenlanders, ”barang” genaamd

Wat verder positief opvalt is dat Wil Thijssen schrijft dat zij bij voorbaat al had besloten om nooit zomaar geld te geven aan arme mensen, maar uiteindelijk toch inziet dat wanneer zij niets geeft er ook niets voor die mensen mogelijk is wanneer er problemen zijn. Uiteindelijk besluit ze financieel wel te helpen waar mogelijk en haar verantwoordelijkheid te nemen voor de mensen om wie ze is gaan geven en die haar ook als familie zijn gaan beschouwen. 

Wandola leest best lekker weg

Door kritiek in Holland op de redactie en van haar uitgever lijkt Wil Thijssen in het tweede deel van haar boek echt los te komen en veel meer betrokken te zijn geworden. Ze geeft daarbij ook enige uitleg over de context waarin de Cambodjanen moeten overleven. Ze geeft informatie over de politieke en economische realiteit over het leven in een keiharde dictatuur. Dit zijn eerder korte aanvullingen dan langdradige politieke en economische uiteenzettingen. 

We lezen dan ook kort iets over Wil Thijssen haar persoonlijke twijfels, en medische problemen en confrontaties in die tien jaren die zijn verstreken. Maar diep gaat dat niet.

Als een opzichzelfstaand verhaal is WANDOLA geen reisboek, ook geen wetenschappelijke antropologische verhandeling van een unieke leefgemeenschap in transitie. En al helemaal geen autobiografisch verhaal van een vrouw alleen in Cambodja. Het blijft allemaal leuk, aardig en wat afstandelijk is mijn opinie.

Wat WANDOLA wél is, is het verhaal van een aardige en vooral geïnteresseerde Hollandse vrouw die in de ban van Cambodja is gekomen. 

WANDOLA is ook verhaal van Wil Thijssen die een unieke verhaal wilde vertellen en er voor koos omdat niet te persoonlijk, niet te intiem, en niet te wetenschappelijk te doen. 

Een eerlijke verhaal van een oprecht geïnteresseerd persoon over de mensen in dat modderig dorpje op palen in Cambodja, Kampong Khleang.

Zeker voor mensen die in Cambodja geweest zijn of stiekem dromen over ooit een reis naar dat intens warme tropische land, met die ontzettend lieve en bijzondere mensen daarvoor is WANDOLA een eerlijk, best leuk en lief leesboek.

Wandola_Wil-Thijssen-back-cover

Wil Thijssen is een voormalige reisjournalist. Tegenwoordig schrijft ze over misdaad en justitie voor de Volkskrant.