Call TheONE
Menu

Opent Cambodja rond eind 2021 de internationale grenzen voor ons?

Cambodia_Angkor Wat carvings_Klinkhamer photo

Meer dan ooit willen we bewijzen dat wij de perfecte fotografie-reiservaring zijn in het mystieke Cambodja.

Het Cambodjaanse ministerie van toerisme heeft onlangs aangekondigd dat volledig gevaccineerde internationale toeristen met bewijs van hun inenting al in november 2021 in Cambodja kunnen worden toegelaten. Om reizen gemakkelijker te maken, overweegt Cambodja ook om het 14-daagse quarantainebeleid voor volledig gevaccineerde toeristen, behoudens certificering met een negatieve COVID-test 72 uur voor vertrek en een andere negatieve COVID-test bij aankomst op Phnom Penh International Airport.

Laten we hopen dat dit werkelijkheid wordt en dat we weer kunnen reizen. Het is tijd om terug te keren naar het leven waar we van houden en daarbij ook de Cambodjanen te steunen die zo hard worden getroffen tijdens die eindeloze lockdowns.

November tot Maart is het beste seizoen om in de regio te reizen. De moessonregens zijn verdwenen, de landschappen zijn weelderig en groen en de dagtemperaturen zijn zeer aangenaam.

Neem gerust contact met me op voor regelmatige updates over reisvereisten en -mogelijkheden terwijl we in afwachting zijn.

Momenteel ben ik gevestigd in Nederland vanwege de Covid-beperkingen en gesloten grenzen voor toeristenvisa sinds eind maart 2020.

Cambodian-man_smoking-tabacco_phnom-penh-by-klinkhamerphoto

Zodra het mogelijk is, zullen we onze bewezen uitgebreide, op fotografie geïnspireerde avonturen opnieuw aanbieden met groeps- of individuele vertrekken vanuit Amsterdam en Düsseldorf of Brussel.

Vlieg bij voorkeur met Singapore Airlines, omdat zij zich voor mij hebben bewezen als de meest betrouwbare luchtvaartmaatschappij om mee om te gaan. We vliegen rechtstreeks vanaf AMS naar Singapore of Bangkok voor transit en dan direct verder naar Phnom Penh.

Geweldige programma’s buiten de gebaande paden van glorieuze 14 dagen tot 21 dagen of meer in Cambodja wachten op ons!

  • Cambodia_Angkor Wat Ta Prom sunset_Klinkhamer photo
  • Cambodia_Angkor Wat statue_Klinkhamer photo
  • Cambodia_Angkor Wat Monks_Klinkhamer photo
  • Cambodia_Angkor Wat monks_1_Klinkhamer photo
  • Cambodia_Angkor Wat interior_Klinkhamer photo
  • Cambodia_Angkor Wat carvings_Klinkhamer photo

Aankomst en het verkennen van Phnom Penh, en natuurlijk werken we toe naar het hoogtepunt van elke reis naar Cambodja, de wereldberoemde tempels van Angkor Wat. Cambodjaanse weelderige jungle-schuilplaatsen en het machtige Mekong-riviereiland voor een uniek verblijf in een heiligdom.

Veilig en verantwoord reizen is een must en we zijn ons bewust en in staat om uw reisplannen waar te maken met ons uitgebreide netwerk van bekende reispartners in Cambodja.

Ga naar huis met een portfolio aan afbeeldingen die zullen inspireren tot het maken van een fotoboek of fototentoonstelling. Vol portretten, landschappen, momenten, straatfotografie en architectuur.

  • cambodia-monk-in-solitude
  • Phnom-Penh_Cambodia-street-life-with-monk
  • Cambodia_boy-cover upj
  • Cambodia_Phnom-Penh_-coverup-man-and-woman
  • Cambodia_Phnom-Penh_man-in-the-shadow.

Professionele fotograaf Michael Klinkhamer is sinds 2013 de toonaangevende privé- of kleine groep (maximaal 4-6 deelnemers) fotografie workshop-tour operator in Cambodja.


Michael heeft enorm veel Phnom Penh, Angkor Wat-tempels ervaringen en fotografeert graag buiten de gebaande paden. Onze fotografie reizen in Cambodja zijn gewoon geweldig met of zonder camera.

Tijdens onze fototours zul je verborgen locaties vinden, vriendelijke lokale bevolking ontmoeten en fotografie tips leren en ervaren die geen enkele andere fototour je zal bieden.
Talen gesproken zijn in het Nederlands, Engels en Duits tijdens mijn lezingen en vrijblijvende beeldkritiek sessies. Terwijl we een geweldige tijd hebben, werken we ook graag hard aan onze fotografie vaardigheden en leren we veel van elkaar.

De ONE Cambodia- foto ervaring is ontworpen om je een real-life uitzicht te geven op het stadsleven van Phnom Penh in Cambodja. En je verder mee te nemen in het spannende en fascinerende koninkrijk van wonderen-Cambodja.

We vliegen vanuit phnom Penh of rijden per taxi (geen testen) naar Siem Reap en genieten van een deskundige kennismaking met de tempels van Angkor Wat. De nabijgelegen verborgen schat in de jungle van Phnom Kulen, de Pol Pot-Khmer Rouge laatste schuilplaats ​​bijvoorbeeld, en vele schitterende boeddhistische spirituele locaties en de natuurlijke wonderen de volgende dagen zoals watervallen en geweldige uitzichten.

cambodia-photo-tours-landscapes

Je wordt beloond met een ongelooflijke portfolio van foto’s om mee naar huis te nemen die lang meegaan en je krijgt voorkennis die je een betere fotograaf zal maken.

Volg hier mijn blog updates:
https://klinkhamer.calltheone.com/nl/blog

Meer informatie en boekingen zullen beschikbaar zijn zodra we opties voor opgeslagen en bevestigde reisplannen kunnen maken. Neem hier rechtstreeks contact met mij op door op de contactknop te klikken of via de onderstaande gegevens.

Neem contact met mij op voor je fotoplannen voor Cambodja.
Voor boekingen Bel: +31 616662813.
e-mail: info@cambodiaphototours.asia
cambodiaphototours.asia

WANDOLA, boek over een traditioneel vissersdorpje in Cambodja.

WANDOLA geschreven door Wil Thijssen – boek recensie.

In 2010 reisde Wil Thijssen alleen naar Cambodja en komt dan terecht in het vissersdorpje Kampong Khleang, een dorpje gebouwd met houten huizen gebouwd op 9 meter hoge palen. 

Dit traditionele vissersdorpje ligt aan het water en dicht bij het grootste zoetwatermeer van zuidoost Azië, de Tonlé Sap. Maar ook vlakbij de grootste toeristische trekpleister van Cambodja; de beroemde Angkor Wat tempels.

Wandola_Wil-Thijssen-cover

Wil Thijssen is een typische moderne Hollandse vrouw, groot, blond en bevoorrecht om te gaan en te staan waar ze wil. 

Met een toegekende stimuleringsfonds subsidie van diezelfde Volkskrant en met haar beroep als reisjournalist wordt ze de gelegenheid gesteld om tientallen keren op-en-neer te vliegen en zodoende jarenlang te werken aan haar boek dat ons moet gaan informeren over het echte leven van de Cambodjanen in een palendorpje aan het grote meer.

Op de omslag van het uiteindelijk prachtig vormgegeven boekomslag staat ook de subtitel “Hoe Boeddha verdwijnt uit Cambodja.’’ Daarover straks meer.

De betekenis van Wandola

De fonetische uit te spreken titel WANDOLA is een voor ingewijde in Cambodja en eigenlijk heel Azië een verwijzing naar ‘’One Dollar’’ Die roep om ‘’one dollar’’ voor toeristische prullaria, een ijskoude coke of de smeekbede van een bedelkind. SIR!! One Dollar?? WANDOLA. Grappig bedoeld maar in feite ook triest.

Bij toeval ontmoet ik Wil Thijssen bij het bezoeken van een vriend, in Amsterdam die ik ooit heb leren kennen in Cambodja. Brutaal vraag ik op de vrouw af of ik misschien het net verschenen boek dat op de tafel ligt mag hebben. ‘’Dat mag, maar eigenlijk moet je het kopen’’, antwoord ze lachend. Ik beloof haar boek te lezen en als tegenprestatie een oprechte recensie te schrijven.

Misschien ben ik door mijn eigen jarenlange verblijf in Cambodja van 2010 tot April 2020 niet de juiste persoon om een objectief oordeel te hebben. Misschien is dat objectief zijn of een oordeel hebben ook helemaal niet nodig. Ik begin er direct in te lezen.

Wat wél zo is, dat ik dat vissersdorpje in Cambodja, genaamd Kampong Khleang zelf ook een aantal keren heb bezocht en daar regelmatig met mijn photo tours heenging vanuit Siem Reap. Daardoor weet ik precies waar zij over schrijft en zie ik het op hoge palen gebouwde dorpje en de weg er naar toe levendig voor mij. 

Ook ik heb de man die daar rondvaartboot kaartjes verkoopt, in haar boek beschreven gezien en gesproken, en weet precies hoe de mensen daar leven. Maar ook elders in Cambodja en met name in Phnom Penh waar ik tien jaar woonde, lief en leed deelde en nu met mijn Cambodjaanse vrouw en kind net op tijd was weg gevlucht voordat de grenzen dicht gingen voor het ”killervirus” – Eind Maart 2020.

Wandola_Wil-Thijssen-cover_binnenwerk

De onstuitbare ontwikkelingen in Cambodja

De basis van het WANDOLA boek is in feite de onstuitbare ontwikkelingen in Cambodja vanaf 2010, de eerste keer dat de schrijfster en professioneel reisjournalist van de Volkskrant arriveert tot aan de laatste keer in 2020 wanneer Covid-19 het reizen naar Cambodja bemoeilijkt en in feite de grenzen dicht zijn gegaan voor het toerisme.

Bij het begin is Wil Thijssen net als iedere bezoeker in Cambodja gefascineerd door het land en verliefd op de bevolking. 

Cambodja is dan nog relatief onbekend bij de meeste reizigers-toeristen en meer geschikt voor jonge ‘backpackers en oude hippies, ingesteld om langdurig te kunnen verblijven in een mooi tropische land voor weinig geld. 

Door het relatief recente oorlog geweld en de Khmer Rouge genocide ademt Cambodja ook dan nog steeds dan een gevoel van avontuur, mystiek en gevaar uit. Tussen 1974-1975 was Cambodja volledig gesloten door een machtsovername oorlog en zelf- genocide waarbij 2 miljoen Cambodjanen het leven laten door het gewelddadige bewind van extreme communisten genaamd de Rode Khmer onder leiding van Pol Pot.

De heropbouw begon in feite pas eind jaren ‘90 en dan weer jaren later rond 2005-2010 is het land in principe open voor toerisme. Dat is dan ook het begin in 2010 voor Thijssen om in het vissersdorpje Kampong Khleang een kamer te willen huren en voor langere periode het dagelijkse leven te bestuderen en voor haar krant reisartikelen en haar boek project te schrijven door middel van het bijhouden van notities.

Hollandse vrouw alleen, in een ver en relatief onbekend land is een hele onderneming en een stoer plan.

Het boek beschrijft in de eerste helft haar proces om überhaupt een vergunning te bemachtigen om daar te mogen verblijven en te overnachten en de bureaucratische onzinnigheden en corrupte mentaliteit van de lokale ambtenaren te ervaren. Met oog voor detail van de lokale gewoonten tot aan het geluid van de nachtdieren die haar uit de slaap houden in het hutje in het vissersdorp leren we ook langzaam meer en meer over de mensen waar zij verblijft. Hun angsten, bijgeloof, hoop en soms ook wanhoop.

Over de diepere achtergrond van de auteur zelf, haar verwachtingen, twijfels, gevoelens en dagelijkse routine komen we nauwelijks iets te weten. 

Wil Thijssen vliegt dan veel heen- en- weer- en op- en- neer naar Holland waar ook wat twijfel is ontstaan over de werkelijke zin van deze marathon observaties in die uithoek van Cambodja. De vraag waartoe en waarheen van haar redactie chef, en waar gaat het heen met dat subsidiegeld? Dat alles werkt blijkbaar als een stok achter de deur voor de auteur om met iets meer tastbaars op de proppen te komen. 

Het tweede deel van het boek is dan ook opeens veel interessanter, opener, en er gebeurt wat meer. De toon is vrijer en de relatie met de Cambodjaanse mensen die ze heeft leren lijkt intenser geworden. 

Toch leren we verder inhoudelijk vrijwel niets over het echte dagelijkse leven in het palendorp. Over hoe het dorp de veranderingen absorbeert die het toerisme met zich mee brengt. Ja, er wordt geobserveerd dat veel van de bewoners nu met mobiele telefoons zwaaien en dat er elektriciteit is aangelegd, dat dan weer meer herrie en onrust veroorzaakt. 

Met de visstand in het grote Tonlé Sap meer is het ook al niet meer best gesteld lezen we en de misère neemt toe voor de vissers, terwijl de algemene welstand inmiddels wel toeneemt. 

Bij mijn eigen dagelijkse bezoeken aan de lokale markten in Cambodja zag ik vooral een enorme overvloed aan vis en prachtige biodiversiteit daar op de vismarkt vloeren. Boeren en vissers klagen altijd en in Cambodja is het niet anders.

Natuurlijk staat de natuur onder druk, ook in Cambodja. Maar dat komt volgens mij voornamelijk door de bevolkingsgroei, overbevissing en vervuiling door overmatige industriële activiteiten zonder gedegen afvoer en nauwelijks enige milieu controle van de nieuwe enorme fabrieken die vrijelijk hun gang kunnen gaan met het lozen van gif in de rivieren en meer.

Wil Thijssen en haar Cambodjaanse vrienden geven vooral de door China gebouwde stuwdammen in de Mekong rivier de schuld, en ook de mondiale klimaatverandering, zoals we zelf dagelijks kunnen lezen in de Volkskrant.

Hoe Buddha verdwijnt uit Cambodja

WANDOLA geeft daar verder geen duidelijke inhoudelijk onderbouwing over. Terwijl dat gegeven uit de subtitel wellicht een nieuw en verrassend inzicht zou hebben kunnen opleveren. Hoezo verdwijnt Buddha uit Cambodja?

De subtitel van het boek ‘’Hoe Buddha verdwijnt uit Cambodja.’’ lijkt ook eerder een marketing slogan uitvinding van haar uitgever, Prometheus. Ik lees nergens een heldere onderbouwing van die aanname. Want is het soms dat geld verdienen door Cambodjanen aan toerisme slecht is? En zijn de Cambodjanen daardoor van het Boeddhistische geloof af gegaan?

Het leven in Cambodja is spiritueel nog volledig intact. Jong en oud leven met alle rituelen en gewoonten die al eeuwenlang in Cambodja onderdeel zijn van het dagelijkse leven.

Toeristen die geld in het laatje brengen veranderen niets aan hun relatie tot Buddha en de spirituele wereld. Cambodja is voor 90% boeddhistisch. In het boek lezen we ook nergens dat personen afstand van hun geloof deden. Het Boeddhisme is ook geen ”geloof” maar een levensovertuiging vormgegeven in rituelen, groot en klein.

Het Boeddhisme is juist springlevend in Cambodja. Het is haar te vergeven want ik weet ook inmiddels, Cambodja is mooi en de mensen erg aardig maar het blijft een gesloten verdeelde arm versus rijk gemeenschap met als enige algemene identiteit, het harde onvrije leven onder het juk van de absolute macht.

En dat is nou precies waar westerlingen zoals ikzelf en Wil Thijssen in Cambodja niet echt te maken mee hebben. Want in die intense hitte, de complete chaos, ook intense levensvreugde en warme lach van de Cambodjanen ver-maskeren zij die harde realiteit voor ons. buitenlanders, ”barang” genaamd

Wat verder positief opvalt is dat Wil Thijssen schrijft dat zij bij voorbaat al had besloten om nooit zomaar geld te geven aan arme mensen, maar uiteindelijk toch inziet dat wanneer zij niets geeft er ook niets voor die mensen mogelijk is wanneer er problemen zijn. Uiteindelijk besluit ze financieel wel te helpen waar mogelijk en haar verantwoordelijkheid te nemen voor de mensen om wie ze is gaan geven en die haar ook als familie zijn gaan beschouwen. 

Wandola leest best lekker weg

Door kritiek in Holland op de redactie en van haar uitgever lijkt Wil Thijssen in het tweede deel van haar boek echt los te komen en veel meer betrokken te zijn geworden. Ze geeft daarbij ook enige uitleg over de context waarin de Cambodjanen moeten overleven. Ze geeft informatie over de politieke en economische realiteit over het leven in een keiharde dictatuur. Dit zijn eerder korte aanvullingen dan langdradige politieke en economische uiteenzettingen. 

We lezen dan ook kort iets over Wil Thijssen haar persoonlijke twijfels, en medische problemen en confrontaties in die tien jaren die zijn verstreken. Maar diep gaat dat niet.

Als een opzichzelfstaand verhaal is WANDOLA geen reisboek, ook geen wetenschappelijke antropologische verhandeling van een unieke leefgemeenschap in transitie. En al helemaal geen autobiografisch verhaal van een vrouw alleen in Cambodja. Het blijft allemaal leuk, aardig en wat afstandelijk is mijn opinie.

Wat WANDOLA wél is, is het verhaal van een aardige en vooral geïnteresseerde Hollandse vrouw die in de ban van Cambodja is gekomen. 

WANDOLA is ook verhaal van Wil Thijssen die een unieke verhaal wilde vertellen en er voor koos omdat niet te persoonlijk, niet te intiem, en niet te wetenschappelijk te doen. 

Een eerlijke verhaal van een oprecht geïnteresseerd persoon over de mensen in dat modderig dorpje op palen in Cambodja, Kampong Khleang.

Zeker voor mensen die in Cambodja geweest zijn of stiekem dromen over ooit een reis naar dat intens warme tropische land, met die ontzettend lieve en bijzondere mensen daarvoor is WANDOLA een eerlijk, best leuk en lief leesboek.

Wandola_Wil-Thijssen-back-cover

Wil Thijssen is een voormalige reisjournalist. Tegenwoordig schrijft ze over misdaad en justitie voor de Volkskrant.

Rem Koolhaas in China


Het CCTV gebouw is ontworpen door OMA​ ​(​Office for Metropolitan Architecture), het bureau van de Nederlandse top architect Rem Koolhaas.

made in holland cctv rem koolhaas 2008

Michael Klinkhamer was voor enkele weken in Beijing aan het fotograferen en publiceerde in 2008 deze reportage voor Miljonair magazine.

De Nederlandse architect Rem Koolhaas wilde niet persoonlijk geassocieerd worden met een luxe blad met als titel “Miljonair” om waarschijnlijk politiek correcte motieven toendertijd.

De redactie van het blad Miljonair wilde desondanks toch aandacht geven aan zijn motieven en filosofie omtrent het bijzondere CCTV gebouw dat officieus af was in Januari 2008 maar uiteindelijk pas in 2012, na een brand en vertragingen in gebruik werd genomen door de Chinese staatsomroep.

“Door een grondige voorbereiding en een toegestaan kort werkbezoek in Rotterdam bij het OMA architectenbureau, voorafgaand aan mijn reis naar Beijing kon ik de maquette, schaalmodel van het CCTV fotograferen en genoeg informatie vinden over hoe Rem Koolhaas tot dit prijswinnende concept voor de oren en ogen van de Chinese staatsomroep was gekomen.”

Eenmaal in China aangekomen was in feite het niet persoonlijk interviewen van Koolhaas een voordeel. Ik had op die manier volledige vrijheid om op eigen beweging en niet geleid te worden door hapklare brokken uit de PR machine van OMA en Koolhaas mijn eigen onderzoek te doen.

Door urenlange wandelingen rondom het bouwproject de maken en vanuit alle mogelijke hoeken en standpunten foto’s te maken. zowel van het gebouw als de leefomgeving eromheen.

Deze aanpak resulteerde in een serie unieke sfeerbeelden, portretten en de documentatie van een belangrijk moment in de ontwikkeling van het ‘Central Business District’ in Beijing maar ook voor mij persoonlijk als architectuurfotograaf en in feite ook als straatfotograaf.

Een vorm van fotografie die ik later vanaf 2010 tot 2020 intensief heb gedaan in voornamelijk Cambodja met mijn onderneming vanuit Phnom Penh: https://klinkhamer.calltheone.com/en/cambodian-photo-tours/

Zoals toen in 2008 vlak voor aanvang van de Olympische Spelen nog met hoop en positiviteit naar de Chinese overheid werd gekeken, zijn we in 2021 inmiddels terug op aarde met betrekking tot China en is van de beloofde “openheid” tot op heden weinig tot niets terecht gekomen.

De CCP heeft in de periode van 13 jaar indruk gemaakt met de China‘s Belt and Road Initiative (BRI) (一带一路) uitgerold dat een verbinding maakt tussen China, en de rest van Azie, Afrika en Europa.

Een gigantische infrastructureel netwerk via land en water. Met als doel het versterken en verbeteren van de economische activiteiten en handel in de wereld met China als drijvende kracht.

Het CCTV gebouw functioneert daarbij in feite de ogen en oren van de CCP en is als zodanig van enorme importantie.

Hier herplaatst ik de CCTV of Made in Holland reportage aangevuld met meerdere portretten en andere nog niet eerder gepubliceerde foto’s uit Beijing 2008.

Night in Beijing cctv 2008
streets of Beijing at night
cctv Beijing streets construction 2008
CCTV Building Beijing compilatie
Compilatie van foto’s zoals gebruikt in het Miljonair magazine artikel.

“Een gevoel van onwerkelijkheid overvalt me wanneer ik op Beijing international airport land en buiten alles in een geel stoffige laag lijkt ze zijn gehuld.

Het is de winter van 2008, China en vooral Beijing is een grote bouwput. Mijn opdracht is om een fotoreportage te schieten en een artikel te schrijven over het CCTV ( China Central Television ) gebouw dat door onze Nederlandse top architect, Rem Koolhaas is ontworpen.

Ook mocht ik voor Nikon-Pro magazine een serie foto’s maken met hun laatste top camera model de D3, de 24-70mm en de 12-24mm F2.8 lenzen. Apparatuur die juist op tijd zijn uitgekomen voor de Olympische Spelen van 2008.

Nikon lanceert net als Canon en andere top camera merken dan hun laatste pro camera’s. Om de internationale pers fotografen met het beste materiaal tot hun beschikking die foto’s te laten maken die voorheen onmogelijk leken te schieten te zijn.

Snellere lenzen, meer foto’s per seconde en beter technische innovaties om Olympische records vast te leggen. Daarnaast wilde ik een serie portretten maken en ook die andere prestigieuze gebouwen fotografen die door de wereldtop architecten in Beijing werden gerealiseerd.

Alles stond toen in het teken van de Olympische spelen en om China als opkomende wereldmacht in een gouden glans van grootsheid, macht en aanzien te geven.”

Chinese construction worker Beijing

“Die bepaalde periode van ongeveer zes weken in China in 2008 waren op vele manieren het begin van mijn vernieuwde zoektocht in de journalistiek en fotografie en resulteerde in mijn persoonlijke en professionele nieuwe identiteit als fotograaf en schrijver.”

chinese construction worker

Op het eerste gezicht lijkt het CCTV gebouw op een enorme broek

In het hart van het CBD het zakendistrict van Beijing, de metropool​ ​waar zeventien miljoen mensen wonen en werken, draait de bouw op volle toeren.

Er wordt 24/7​ ​uur per dag wordt doorgewerkt. Op 235​ ​meter hoogte verlichten flitsende las​-​lichten​ ​en vuurstralen de nacht. Bouwkranen​ ​bewegen traag om immense schildplaten,​ ​bedoeld om de constructie te verstevigen,​ ​op hun juiste positie te krijgen.

Terwijl ik daar zo sta nog met een ‘jetlag’ in de koele avond,​ ​razen auto’s via een achtbaan fly-over​ ​boven mij langs. De lucht is smerig; veel​ ​voetgangers en fietsers dragen een mondkapje.​ ​

Boven me klinkt het bouw geweld​ ​van de duizenden arbeiders die bezig zijn​ ​aan Beijings grootste prestigeobject. En​ ​opeens realiseer ik me ook dat het gebouw​ ​nooit op tijd klaar zal zijn voor de Olympische​ ​Spelen.

De sfeer is als van een science fiction film en ik voel me daarbij zeer geïnspireerd.

Gebouw van de grote getallen​

In de constructie van het nieuwe​ ​televisie- en communicatiecentrum is​ ​10.000 ton staal verwerkt. Het gebouw moet 465.000 m2 aan kantooroppervlak​ ​gaan omvatten en ruimte bieden aan 54​ ​etages, 76 liften, 15 productiestudio’s, 17​ ​nieuws studio’s en 10.000 medewerkers.


Om een idee te geven van de schaal van​ ​het project: op de bouwlocatie zouden​ ​29 Boeing 747’s naast elkaar kunnen
worden geparkeerd. Naar verwachting​ ​wordt het CCTV pas in 2009 opgeleverd.

De prijs van prestige

De totale kosten van het complex zullen​ ​de 600 miljoen euro ruimschoots overschrijden.
De torenhoge prijs en de aarzeling​ ​van de Chinese regering om na zo’n​ ​kostenpost nog meer grootse projecten door westerse architecten te laten realiseren,​ ​was voor de toen nieuw geïnstalleerde​ ​president Wen Jiabao in 2003 reden​ ​genoeg om de bouw en financiering te​ ​heroverwegen.

Het doorrekenen van het​ ​project nam een jaar in beslag; toen werd​ ​het de Chinezen duidelijk dat het te laat​ ​was om de bouw nog te stoppen. Al was​ ​het alleen maar omdat dat een enorm gezichtsverlies​ ​zou betekenen.

En dus werd​ ​besloten om door te bouwen, al werden​ ​er tal van kostenbesparende maatregelen​ ​getroffen. Desondanks blijft de visie van​ ​Rem Koolhaas vrijwel onaangetast – zijn urban visie op de hoofdstad van een wereldmacht​ ​in de 21ste eeuw.


Terwijl in China werd gediscussieerd​ ​over de kosten, waren mensenrechten groeperingen​ ​en media in het Westen vooral bezig met de morele kant van Koolhaas’​ ​bouwwerk. Want hoe kun je als gerenommeerd
westerse architect een ‘showpiece’​ ​bouwen voor een communistisch​ ​regime, dat mensenrechten en vrijheid
van meningsuiting compleet naast zich​ ​neerlegt?

Rem Koolhaas zelf vindt dat het werk​ ​voor CCTV juist een bijdrage kan leveren​ ​aan een grotere openheid van het bewind;​ ​de open structuur en brede toepasbaarheid​ ​van het project is juist met die gedachte​ ​ontworpen.

In 2004 zei hij in het​ ​VPRO-programma R.A.M.: “Ik ben ervan​ ​overtuigd dat de staatstelevisie geprivatiseerd​ ​zal worden, daarom doen wij dit​ ​gebouw.”

“De privatisering en digitalisering van de media in China zal voor een uiteindelijke​ ​bevrijding zorg dragen. Als het​ ​niet lukt om die bevrijding rond 2008 te​ ​bewerkstelligen, zal ik dat onmiskenbaar​ ​persoonlijk als rampzalig ervaren.” Aldus Koolhaas.

CCTV Building under construction

Openheid als sleutelwoord

Op een oppervlakte van circa 20 hectare​ ​realiseert het Britse ingenieursbureau​ ​Arup de bouw van het complex. Het
technologisch gedurfde en baanbrekende​ ​ontwerp van de als avant-gardistisch omschreven​ ​Rem Koolhaas is zo vernieuwend​ ​dat de constructie alleen dankzij recent​ ​ontwikkelde architectuur software is te​ ​realiseren.

Dat is des te belangrijker,​ ​omdat Beijing in een aardschok gevoelig​ ​gebied ligt. Het is een vereiste dat het​ ​gebouw schokken van 7+ op de schaal van​ ​Richter kan doorstaan. Een van de moeilijkheden​ ​daarbij is dat in de twee torens​ ​geen echte kern aanwezig is, terwijl ze​ ​toch stevig genoeg moeten zijn om de op​ ​de constructie inwerkende krachten (niet​ ​alleen aardschokken, maar ook de winddruk​ ​en trillingen) aan te kunnen.​

​De oplossing is even krankzinnig als​ ​geniaal: diamantvormige beplating aan​ ​de buitenkant van de torens. Op het eerste​ ​gezicht lijken deze platen decoratief, maar ze zorgen ervoor dat de beide diagonalen​ ​​langsbalken genoeg steun geven aan​ ​de oneven gewichtsverdeling erboven.​

​Deze ‘grid mesh’ bepantsering is daarmee in wezen het​ ​primaire steunsysteem van het gebouw;​ ​een technische wereldprimeur.

Security guard in Beijing subway

De beide torens hellen tien graden over​ ​en zijn met elkaar verbonden door middel​ ​​van een veertien etages hoge overspanning​ ​op respectievelijk 210 en 235 meter​ ​hoogte.

In de twee torens zullen zowel de​ ​televisieredacties als de administratieve​ ​diensten van CCTV worden ondergebracht.

In het op grondniveau gesitueerde​ ​mediapark, de zogeheten black box, zullen​ ​in drie etages – deels ondergronds –
de televisiestudio’s en de technische faciliteiten​ ​gehuisvest worden.

Op het dak​ ​van de black box wordt een parklandschap​ ​gerealiseerd door de Nederlandse​ ​firma Inside Outside van Petra Blaisse.

Het gebouw is ontworpen met ‘openheid’​ ​als sleutelwoord; door middel van​ ​een interne loop kunnen de medewerkers en bezoekers door het gebouw bewegen;​ ​in de ene toren naar boven, dan over​ ​ de brug, en vervolgens in de andere toren​ ​weer naar beneden.

“Wat me fascineert​ ​aan het communistische systeem,” aldus​ ​Koolhaas in R.A.M, is dat het formele​ ​respect voor collectiviteit nog sterk genoeg​ ​i​s om dit loop-ontwerp als zodanig​ ​te herkennen.”

De kern van de overhangende​ ​torens zijn overigens wel volledig​ ​verticaal – even is overwogen om ook de​ ​liftschacht onder een hoek te bouwen,​ ​maar dit had het prijskaartje met 20 miljoen​ ​euro verhoogd.​ ​

Naast het gebouw is plaats voor het ‘Television Cultural Centre’ met een theater​ ​voor 1.500 bezoekers, danszalen en​ ​opnamestudio’s. Daarnaast komt in een​ ​van de torens het Mandarin Oriental, een​ ​vijfsterrenhotel met driehonderd uiterst​ ​luxe kamers.

Spiegel van de Chinese ziel​

Na mijn eerste confrontatie met het gebouw,​ ​gehuld in de nachtelijke duisternis, ben ik​ ​er nog niet uit. Indrukwekkend is het wel.
Maar is het mooi? Doet het wat met je? Is​ ​d​i​e beloofde schoonheid, vernieuwing of​ ​openheid al te bespeuren?

Gelukkig is het​ ​de volgende dag prachtig weer: een strakblauwe​ ​lucht en een licht zonnetje. Dan​ ​ziet alles er waarschijnlijk beter uit. Vanuit een taxi​ ​zie ik het gebouw steeds weer opdoemen​ ​aan de skyline van Beijing.

Het is echt een​ ​opmerkelijk bouwwerk, dat zich door zijn​ ​hoekigheid, harde lijnen en asymmetrische​ ​vorm niet makkelijk laat definiëren.
Daarom besluit ik om me enkele kilometers​ ​van het gebouw af te laten zetten en​ ​​ernaartoe te wandelen.

Zo kan ik vanuit​ ​een telkens veranderend gezichtspunt dewijze waarop de kolos zich tot het straatbeeld​ ​van Beijing verhoudt, bestuderen.

Beijing streets view with CCTV 2008

Tijdens mijn wandeling zie ik wat zich in​ ​feite afspeelt in Beijing: De oude hutongs​ ​(Chinese straatjes en buurtjes) zijn in verval​ ​en staan in de schaduw van de hoogbouw​ ​van het zakendistrict.

Het zijn twee aparte​ ​werelden, wat nog eens wordt benadrukt​ ​door de enorme muur​/schutting​ waarmee het CCTV​ ​gebouw​ ​van pottenkijkers wordt afgeschermd.


Ook die muur komt uit de koker​ ​van Koolhaas. Geen alledaagse schutting​ ​met wervende foto’s van wat er uiteindelijk achter moet verrijzen, maar een muur​ ​met roest en Chinese leuzen uit vervlogen tijden.

Arty en geheel volgens de laatste​ ​trend in urban grunge.
De buurtbewoners en voorbijgangers die​ ​ik naar hun mening vraag over het gebouw,​ ​trekken hun schouders op: “Me don’t like.​ ​Not Chinese. Too expensive too!”

Nee, de​ ​liefde van het volk voor het mega bouwsel is​ ​nog niet echt te bespeuren.

CBD police in Beijing 2008_bw
cctv beijing 2008 behind the scenes
chinese CCP man Beijing 2008_bw

Ik vervolg mijn weg en neem een kijkje​ ​achter de coulissen. Ik besef dat alles wat ik​ ​daar nu aantref, over een à twee jaar verdwenen​ ​zal zijn.

Beijing, eigenlijk heel China, is​ ​in sneltreinvaart aan het moderniseren – het​ ​is de grootste bouwput ter wereld. Het gebouw is een geblindeerde reus​ ​vol dreiging. Een machtssymbool van​ ​een supermacht met vele gezichten​.​

Intimidatie van een grootmacht

Ter voorbereiding van mijn bezoek aan​ ​Beijing bezocht ik het hoofdkantoor van​ ​OMA in Rotterdam, waar ik de officiële​ ​presentatie maquette te zien kreeg.

Op die kleine​ ​schaal, en met de nodige fantasie, krijg je​ ​nog wel een gevoel van begrip voor de positieve​ ​doelstellingen, met als sterkste argument​ ​de communicatieve openheid van het gebouw.

Maar wanneer ik eenmaal aan​ ​de voet van deze in aanbouw zijnde kolos sta, verdwijnt dat​ ​gevoel compleet. Het gebouw is nu nog een donkere,​ geblindeerde reus vol dreiging.

Met​ ​name de overhellende torens stralen pure​ ​intimidatie uit. Het is een machtssymbool​ ​van een supermacht met vele gezichten.​ ​

Dat Koolhaas zich zou kunnen vergissen​ ​in China, in de beoogde openheid​ ​van het regime, blijkt van een kinderlijke​ ​naïviteit. Zijn motivatie om ’s werelds​ ​grootste kantorencomplex neer te zetten​ ​in Beijing, lijkt eerder gebaseerd op​ ​de ambitie om iets te kunnen bouwen dat elders in de wereld onmogelijk zou zijn.

“We moesten kiezen of we iets in China​ ​wilden maken of in het New York van na​ ​9/11”, aldus Koolhaas tegen de VPRO.”

Dat​ ​het staatsinstituut CCTV de bevolking een​ ​gecontroleerde en gecensureerde waarheid​ ​blijft presenteren, werd eens te meer​ ​duidelijk toen tijdens mijn verblijf in China de hel losbrak in het door​ ​China geannexeerde Tibet.

Terwijl de​ ​wereldopinie steeds meer in verzet komt​ ​tegen China’s dubbele moraal en oproept​ ​tot het boycotten van de Olympische Spelen, is het CCTV-gebouw nu al in een,​ ​letterlijke, spagaat beland.

Openheid of​ ​staats propaganda? Communisme of kapitalisme?
Misschien is dat wel de ware​ ​visuele boodschap en vraagstelling van het CCTV complex. 

cctv photo beijing 2008

‘Bedelmonnik met een missie’ Peter Klashorst.

Eerder gepubliceerd verhaal en fotografie in HP/De Tijd kerstnummer 2010.

Peter Klashorst, in de jaren tachtig een van de meest spraakmakende kunstenaars van zijn generatie, woont en werkt tegenwoordig in de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh.

Daar exposeerde de kunstenaar in de voormalige Tuol Sleng-S-21 gevangenis zijn meest recente werken.

Klashorst-atelier-Phnom-Penh-tekening

Michael Klinkhamer bezocht de kunstenaar in zijn Aziatische domicilie en sprak met hem over zijn eclectische oeuvre, zijn hang naar zelfdestructie en, hoe kan het ook anders, vrouwen, macht en de totale redeloosheid van het bestaan.

Ik verlaat de aankomsthal van het Phnom Penh International Airport. Uit een kluitje rondhangende Cambodjanen maken zich enkele figuren los, zwaaiend met bordjes, “You need car, taxi, hotel? Where you go?” 

Vanuit mijn ooghoek zie ik een gedrongen man staan, met indringende donkere ogen onder een zwart flaphoed; Peter Klashorst.

Na een korte, hartelijke begroeting rijden we per tuk-tuk, een soort brommer koets de vroege avondspits in, op weg naar Klashorst zijn huis annex atelier. De kunstenaar woont en werkt downtown, in het uitgaansgebied waar de nacht geen einde kent en de tientallen barretjes namen hebben als, Candy Bar, LuckyBar 69,  Darling-Darling en You Hot. 

Het stadsdeel ligt aan de indrukwekkende Mekong Rivier en wordt begrensd door een fraai onderhouden boulevard. De bouwstijl is Frans koloniaal, die het gebied bijna een Zuid Franse allure verleent. Laten we eerst maar even wat drinken, toch?”, zegt Klashorst. “Het bier is hier goed en de sfeer zit er altijd in”. Hij gaat me voor, een donkere, ijskoud gekoelde bar in, waar een twintigtal ‘hostessen’ ons vriendelijk welkom heten.

“Proost en welkom in mijn stad”, zegt Klashorst na de eerste teug van zijn ijskoude bier, onverstoorbaar, terwijl slanke vrouwenhanden over ons heen beginnen te kroelen en onze nek en rug stevig masseren. “Let daar maar niet op hoor, zo gaat het hier gewoon”, zegt Klashorst. “Het is gewoon werk voor die meiden. Ze komen vanuit de sloppenwijken en het platteland hiernaartoe en verdienen op deze manier heel wat meer dan als ze in een fabriek of in een sweatshop iets vaags in elkaar zetten voor twee dollar per dag.

 Ik zit vaak in dit soort barretjes. Meestal geef ik zo´n meisje wel eens wat dollars of een mobiele telefoon. Natuurlijk, als je ook ´iets anders´ wilt dan is dat ook te regelen, al moet ik daar nu echt even niet aan denken. Trouwens, ik zie die meisjes hier ook meer als modellen voor mijn schilderijen, tekeningen, strips, films, mijn erotische foto’s; ze zijn een bron voor mijn beeldverhalen. Ik zie veel schoonheid en onschuld in hen. Op Facebook publiceer ik soms korte films van een paar vrouwen, kleine portretjes en culturele vertellingen. Denk je nu echt dat ik hier voor seks kom? Ik neuk toch altijd en overal wel, daar gaat het mij niet om.

Deze vrouwen hebben mij ook weer nodig om te praten en te rusten en wat geld los te krijgen, voor van alles. Ik ben daar makkelijk in, dat is altijd al zo geweest. Als ik weer wat poen heb dan moet het op, en als er even geen geld is dan helpen ze mij ook met gezelschap, eten of drank.”   

Saint-of-Me-Klashorst-atelier-Phnom-Penh.
Saint-of-Me-Klashorst-atelier-Phnom-Penh.

Klashorst voelt zich duidelijk thuis in de Cambodjaanse hoofdstad, waar hij min of meer bij toeval is beland. “Ik pendelde eerst tussen mijn huizen en vrouwen in Azië en Afrika. Daarna woonde ik in Bangkok. Van mijn leven in Afrika was ik toen even genezen, daar werd het me te gevaarlijk. Ik werd steeds weer gearresteerd en zat dan in de bak terwijl de politie alles uit mijn huis stal. Hier in Azië is het toch wat normaler.

Aziaten zijn totaal niet  agressief. De Afrikanen in de slums wel, die vreten een witte jongen als ik op, zeker als ze geld aan iemand ruiken. Zo kwam ik dus in Bangkok terecht. Maar daar werd het me te duur en te braaf. Ik vond die welvaart eigenlijk een beetje saai.

Hier in Phnom Penh heb je een dorpse sfeer met een dikke rand van heftige armoede, corruptie en daarnaast ook extreme rijkdom.

Het ieder voor zich. Wat natuurlijk veel te maken heeft met de periode van de Khmer Rouge en de totale waanzin van zelfdestructie en broedermoord.

Van 1975 tot 1979 vergreep de communistische Khmer Rouge zich aan de Cambodjaanse bevolking in een naïef opgezette communistische revolutie. In luttele jaren joeg het regime van Pol Pot het land naar de afgrond, ten koste van miljoenen doden. Als symbool van het bloedvergieten heeft de huidige Cambodjaanse regering in samenwerking met UNESCO van de voormalige Tuol Sleng-S-21 gevangenis een museum gemaakt, dat nu een van de grote toeristische trekpleisters van Phnom Penh is.

Klashorst-in-Tuol-Sleng-S21-Phnom-Penh
Klashorst-in-Tuol-Sleng-S21-Phnom-Penh
Klashorst-in-Tuol-Sleng-S21-museum-Phnom-Penh-

Klashorst: “Als je het nuchter bekijkt is dat museum gewoon een vorm van exhibitionisme. Toch ben ik er tijdens een van mijn eerste bezoeken aan Cambodja maar eens gaan kijken. En toen realiseerde ik me dat het, zonder dat de Cambodjanen het zelf beseffen, ook een soort ´kunstinstallatie´ is, zoals je in Nederland in een modern museum ziet.

Het staat er vol met heftige foto’s en instrumenten van die haat en de onvoorstelbare menselijke destructie. De plek heeft Klashorst geïnspireerd tot de werken die hij in de voormalige gevangenis en martelwerkplaats nu gaat exposeren. “Ik maak een aantal doeken van twee bij anderhalf meter, ik ben ook bezig aan een groot standbeeld voor de 14.000 tot 20.000 slachtoffers van de Khmer Rouge uit de Tuol Sleng-S21 gevangenis en ik werk samen met UNESCO aan een gedenkplaats en monument voor de familieleden van de slachtoffers.

Op de sokkel komen de namen van alle slachtoffers te staan.” Voor de kunstenaar staat de geschiedenis van de Khmer Rouge niet op zichzelf. “Het is echt afschuwelijk wat ze daar in die gevangenis hebben uitgevreten. Maar ik beschouw die geschiedenis niet als een incident uit het verleden, zoals bijvoorbeeld de holocaust. Het is niet alsof dit soort geweld nu niet meer gebeurt. Er is altijd wel een, macht die zich vergrijpt aan de verschoppelingen,

Een politieke of militaire macht die uitbuit, vernederd en martelt. Als je even pech hebt om aan de verkeerde kant te zitten van de lijn. Kijk maar naar Irak, Afghanistan, Iran, Israël, enzovoort. Daarom is dit werk ook een actueel en een heel persoonlijk statement. Ik kom soms nog even in Nederland, en daar gaat het ook steeds meer die kant op. Het nummeren en opsluiten, registreren en fotograferen van totaal onschuldige mensen. Met als enige doel om ze daarna zo snel mogelijk te laten verdwijnen uit Nederland. Nederlandse repressie.

Klashorsts ogen schieten vuur nu hij een gevoelig onderwerp aansnijdt. “Het klinkt misschien als een zwaar aangezet statement, maar mijn eigen dochter zit nu wel vast in een hok, samen met haar moeder, met de deuren potdicht. Mijn familie zit nu in het Asielzoekerscentrum Ter Apel, in die afschuwelijke noordelijke koude woestijn van de Nederlandse repressie.


Zijn betoog wordt onderbroken door de ringtone van zijn mobieltje. “Wacht even, telefoontje. Ja? No baby, I am working now. No, working. I can not meet, no. I’m with a journalist working and then painting. Listen, I am no tourist o.k?. “

Peter-Klashorst-in-de-straten-van-Phnom-Penh
Peter-Klashorst-in-de-straten-van-Phnom-Penh

Diep in de nacht loop ik de trappen op naar Klashorsts atelier, gevestigd  in een grote etage met een  ruim opgezet dakterras. De straatverlichting werpt een zachtgele gloed over de zwoele tropische geurende, en altijd in beweging zijnde stad. Een licht verkoelende bries blaast door de nu verlaten straten.

Peter Klashorst is aan het werk, in het gezelschap van een nieuwe Cambodjaanse vriendin en model. Hij staart naar de grote doeken die verspreid langs de muur staan, en werkt steeds kortstondig gewapend met een spuitbus, aan verschillende doeken. Met dansachtige bewegingen brengt hij korte zwarte lijnen, snelle strepen en kleuraccenten op de doeken aan.

Klashorst-atelier-Phnom-Penh
Nacht schilderen in Cambodja
Klashorst-atelier-Phnom-Penh-portret
The Horror!

“Deze serie schilderijen van de gemartelde en vermoorde slachtoffers van de Khmer Rouge zijn op de authentieke historische foto’s geïnspireerd”, vertelt Klashorst, al schilderend.

“Morgen moeten we maar even naar de Tuol Sleng gevangenis gaan, dan zul je beter begrijpen wat ik bedoel en waar dit werk voor staat.”Tuol Sleng is de oude Tuol Svay Prey Hogeschool die in 1975 door de Rode Khmer werd overgenomen voor gebruik door de speciale veiligheidsdienst van Pol Pot.

Het gebouw werd door deze dienst gebruikt als gevangenis (S-21) en martelkamer. Hoeveel gevangenen er precies binnen deze muren hebben gezeten, is onbekend. Schattingen lopen uiteen van 14.000 tot 20.000 mensen.

Klashorst-atelier-Phnom-Penh-nacht

“Het is een verhaal dat eigenlijk al heel lang in me zit”, vertelt Klashorst terwijl we door de hol klinkende voormalige martelkamers lopen en halt houden bij de primitieve houten martelapparaten. “Als kind liep ik ook mee in de anti-Vietnamdemonstraties”.

“Toen ik dus eenmaal in Phnom Penh kwam, raakte die geschiedenis me heel sterk, waarschijnlijk omdat ik zelf in Afrika voor langere tijd zat opgesloten. Maar ook eigenlijk al vanuit het verleden van mijn vader die in een kamp zat in Polen, tijdens de oorlog. Die ouwe, inmiddels tweeënnegentig jaar oud, heeft allerlei kamp trauma’s waar hij nooit echt helemaal van los is gekomen. In dat opzicht was ik al van jongs af aan opgescheept met een zwijgend trauma binnen mijn familie.

En nu komt daar nog de Nederlandse context van die uitzettingscentra bij. Na mijn eerste bezoek aan de Tuol Sleng gevangenis rolden de tekeningen, schetsen en schilderijen eigenlijk vanzelf uit mijn kwast. Ik voel dat dit iets is dat ook diep in mij zit. Ik heb de originele foto’s, die hier gedeeltelijk aan de muur en in die vitrines tentoon zijn gesteld als uitgangspunt gebruikt.

Bij het museumpersoneel en directie kregen ze in de gaten dat ik er mee aan het werk was. Vervolgens werd ik benaderd door UNESCO. Om iets te mogen doen in het museum heb je natuurlijk toestemming nodig van de minister van cultuur of zo. Die is nu afgegeven, via de UNESCO, en nu ga ik hier op de bovenverdieping mijn werk exposeren. Rond de tijd van de tentoonstelling zijn er ook eindelijk de langverwachte uitspraken van het  Cambodjaanse oorlogstribunaal. Dat maakt het verwerkingsproces van de slachtoffers en de straffen voor de voormalige Khmer Rouge leiders en beulen zeer actueel.

Klashorst: “Maar een handjevol mensen heeft deze gevangenis ervaring overleefd, hooguit zes of zeven mensen. Zij en hun familieleden krijgen hier geen enkele aandacht, geestelijke hulp of financiële steun. Het leven gaat door en er sterven hier regelmatig nog grote groepen mensen, zoals onlangs op die brug over de Mekong rivier. Hup, driehonderd doden en plus gewonden. De volgend dag is alles weggeruimd. En gaat het leven weer door.

Ik werk nu nauw samen met een van de overlevenden, Choum Mey. Die man komt nog dagelijks in de S-21 gevangenis, iedere dag met zijn brommertje om twee uur. Hij is dus nooit echt vrij gekomen. Ik praat met hem en kom zo meer en meer te weten over die tijd, en het leven ten tijde van de Khmer Rouge.”

Klashorst is zich ervan bewust dat zijn Cambodjaanse werk bij sommigen scepsis zal oproepen. “Ik sta nog altijd bekend als die blote vrouwen schilder. Na duizenden schilderijen van allerlei naakte dames, die ook allemaal een persoonlijk verhaal hebben – en ik ga daar dan ook diep, letterlijk heel diep op in – kreeg ik daar eigenlijk wel genoeg van.

Na letterlijk duizenden van die verhalen en aansluitende, soms slopende affaires, word je daar heel moe van. Het voordeel bij het maken van deze portretten is dat die mensen dood zijn. In mijn atelier staan nu de doeken die min of meer af zijn, en staren die dode ogen mij aan. Ik voel daarbij wel een emotionele druk. Want wanneer ik iemand schilder dan word ik ook die persoon. Als iemand een zenuwtic heeft bijvoorbeeld, dan krijg ik die ook. Maf, niet?

Mijn manier van schilderen is geen –isme.  Ik ben helemaal los van die Amsterdamse kunstwereld.

Al jaren geleden  ben ik uit die incestueuze wereld gekropen. Dat komt volgens mij mijn werk alleen maar ten goede. Die scene heeft mij sowieso nooit geboeid, ik moest er  eigenlijk nooit iets van hebben. Of ik nu in het Stedelijk museum hing of ergens in een galerie in New York. Ik schilder liever onafhankelijk vanuit de jungle, the heart of darkness, om het zo maar eens te stellen.

Wat al die commerciële kunst types er van vinden, boeit mij niet. Een serie portretten als deze is qua stijl vast al eens eerder gedaan. Die met spuitbus gemaakte hersengolven voegen  er een abstract element  aan toe. Ik word één met de verf, de spuitbus en het doek, en transformeer  dan mee in het schilderij. Wanneer ik schilder zit ik soms, geestelijk compleet vast alsof ik in een van die kleine cellen die ze hier in de Tuol Sleng hebben.

Letterlijk voel ik de pijn en wanhoop die hier tussen deze muren heeft rond gewaard. Ik hoop dat de bezoekers dat straks ook zullen voelen, en dat de slachtoffers op een of andere manier weer tot leven zullen komen, snap je?”  Klashorst kijkt me vragend aan. 

“Dit  kunstproject is mijn bestemming geworden, zo voelt het. Hier heb ik eigenlijk mijn hele leven voor gewerkt.”

We lopen samen zwijgend door de zalen van het martelmuseum en willen net vertrekken als er een tropische stortbui losbarst. We vluchten snel terug naar een van de zalen van het museum. In een naargeestige hoek van de zaal staat een vitrine, volgestapeld met schedels die ons leeg aanstaren.

Lege bruine oogkassen en de doorboorde schedels van een vermoorde generatie kansloze Cambodjanen. Terwijl ik huiver, en een rilling van afschuw onderdruk, is Klashorst via zijn mobieltje alweer in gesprek met een van zijn nog springlevende modellen. “Yes! What baby? you need phone, again why? I gave you one yesterday, you lost it … o.k. we talk later, I am busy now, yes working,  no boom boom. not with her, no, no working with Holland journalist,  o.k !”

Painter Peter Klashorst in Phnom Penh
Portret Peter Klashorst in Phnom Penh 2014

Creatieve zekerheid in de Amsterdam portret fotostudio.

Goed fotografie Nieuws!

Fotograaf Michael Klinkhamer heeft per 1 februari een fijne professionele fotostudio ter beschikking voor het maken van portretten en productfotografie of video producties.

Portretserie voor KPN
Bestseller auteur John Irving
Een intieme studio met daglicht en studio flits lampen.
Een intieme studio met daglicht en studio flits lampen.

Door de aanhoudende Covid crisis en maatregelen is het maken van portretten in het openbaar niet meer zo voor de hand liggend. Dan geeft een veilige besloten intieme fotostudio de mogelijkheden om op een prettige en privacy gewaarborgde manier met elkaar te werken aan het creëren van bijzonder beeld.

Creative studio fotografie
Creative portretten in de studio
Goede en rustige aparte werk en of visagie ruimte is aanwezig.
Goede en rustige aparte werk en of visagie ruimte is aanwezig.


Onze gezellige Amsterdam fotostudio is zeer gunstig gelegen en goed te bereiken met de auto of openbaar vervoer. De Johan Cruijff arena ligt op steenworp afstand en we zijn met de auto gemakkelijk bereikbaar via de A2 of A9. Gratis parkeren is mogelijk voor de deur.

Met ons beschikbare licht hebben wij maximale controle voor creatieve of flatterende portretten.
Met ons beschikbare licht hebben wij maximale controle voor creatieve of flatterende portretten.
Auteur Marion Bloem
Auteur Marion Bloem


Waarom een fotostudio? Zoals eerder gezegd is de situatie om in het openbaar te fotograferen dusdanig veranderd tijdens Corona dat het maken van bepaalde portretten of het samenwerken aan een foto productie en direct contact anders en beter/veiliger benaderd moet worden.


Daarom is het van belang voor zakelijke bedrijfs of persoonlijk fotografie of videoproducties om dit proces zo efficiënt en met de minste problemen voor de indirecte omgeving uit te voeren.

corporate-social-media-portret
Corporate-social-media-portretten zijn niet meer weg te denken als aanvulling op Uw visitekaartje

Daarmee kunnen we ons beter, langer en volledig concentreren op het creatieve uitgangspunt en het doel van onze visuele boodschap. 
Voor een vrijblijvend bezoek aan de studio bent u welkom of wij laten via video streaming de fotostudio en kantoorruimten zien en geven alle informatie over de mogelijkheden.

Over de fotograaf.
Fotograaf Michael Klinkhamer heeft een zeer ruime ervaring met het fotograferen in de fotostudio en het maken van opmerkelijke portretten van bekende persoonlijkheden, zakelijke beslissers en onze zorghelden van 2020-2021 tijdens verschillende fotosessies in het UMC-Amsterdam.

Voor meer informatie: https://klinkhamer.calltheone.com

https://klinkhamer.calltheone.com/nl/locaties/nederland/amsterdam/portretfotografie-in-het-umc

https://klinkhamer.calltheone.com/nl/locaties/nederland/portretfotografie-uit-de-jaren-90/

De figuratieve doeken van Narouz Moltzer

Soms ben je gewoon fan van iemand. Narouz Moltzer is een cool rocking Daddy die gewoon zijn ding doet. Hij laat zich niet in een hokje stoppen.

Ik fotografeerde dit portret van deze vrij kunstenaar en ben er tevreden mee. Kijk ook naar zijn werk.

portrait photography happy artist narouz moltzer amsterdam tattoo photo michael klinkhamer
Portret Narouz Moltzer – Michael Klinkhamer

Hieronder een aantal recente werken. Sommige zijn nog te koop.

Schilderij Narouz Moltzer Kunstenaar en Ajax fan
Schilderij Narouz Moltzer Kunstenaar en Ajax fan
Schilderij Narouz Moltzer Kunstenaar nieuw werk zonder titel
Schilderij Narouz Moltzer Kunstenaar nieuw werk zonder titel
Schilderij Narouz Moltzer Kunstenaar
Schilderij Narouz Moltzer
Narouz Moltzer "The basketball player"
Narouz Moltzer “The basketball player”

De geniale ijdeltuit Pim Fortuyn bloot voor de camera

We kennen hem in Nederland allemaal nog. De geniale ijdeltuit, professor en politicus Pim Fortuyn. Onverholen homo, zeer belezen en vaak gezien met zijn 2 poedels op schoot. Hij was soms zo rebels als een kunstenaar.

Zijn vaderlandsliefde en ambitie lag ten grondslag aan zijn succes en ondergang. Hij was professor, zakenman, auteur van veelgelezen boeken. Fortuyn was zeer welbespraakt met een narcistische ijdele on-nederlandse manier van doen en laten.

Hij was geniaal en open minded. Maar ook heel anders dan alle andere politici. Dat wilde ik vastleggen in beeld. Wat je ook van hem dacht, hij bracht je een gevoel van gezond verstand of ongemakkelijkheid. “Not everyone’s cup of tea”, zou Fortuyn schaterlachend zeggen.

Hij liet zich rondrijden door zijn trouwe chauffeur in een dikke Daimler XJ Dat gaf hem onversneden status en plezier. Het was ook vooral bijzonder dat hij een marmeren buste van zichzelf had laten maken in Italië.

Ik kreeg ooit de opdracht om Pim Fortuyn om voor het opinieblad HP/de Tijd te fotograferen. Op de redactie gniffelden de journalisten over zoveel hoogmoed. Aan Michael Klinkhamer om dat eens haarfijn te fotograferen. Juist ik, omdat ik bekend sta om door te zetten waar anderen ophouden, geen nee te accepteren en met het oog van een kunstenaar en meester manipulator fotografeer.

Tijdens de fotosessie zag ik dat zijn zakelijke overhemd met stropdas niet werkte tegen zijn marmeren buste. Daarom adviseerde ik hem om zijn shirt uit te trekken. Mijn argument was valide en Fortuyn zag dat ook. Los van politieke correctheid werkte hij mee om het beste te maken. “Skin on Skin en Stone to Stone.”

Echt is namelijk echt in de kunst en dat was Pim Fortuyn ook (r.i.p). Deze foto stond een paar dagen op de cover van het tijdschrift en bracht Fortuyn in de problemen toen als directeur van de OV-Studentenkaart BV. De tweede keer dat ik hem fotografeerde schaterde hij het uit toen ik binnenkwam.

“Oh, nee, ik ga niet weer uit mijn hemd voor je hoor?, riep Fortuyn lachend uit in zijn Rotterdamse huis.

Die tweede keer fotografeerde ik hem keurig in de studio als gedreven en iets wat ongeduldige politicus en als ‘vader des vaderlands.’

Portret fotografie van de controversiele Politicus Pim Fortuyn met ontbloot bovenlichaam - Michael Klinkhamer
Portret fotografie van de controversiele Politicus Pim Fortuyn met ontbloot bovenlichaam – Michael Klinkhamer
Portret fotografie van de ambitieuze en controversiële Politicus Pim Fortuyn Michael Klinkhamer
Portret fotografie van de ambitieuze en controversiële Politicus Pim Fortuyn
photo Michael Klinkhamer

Narouz Moltzer de gelukkigste Amsterdamse kunstenaar tijdens Covid

“Meestal loop ik in jeans en werkkleding maar voor deze expositie is het leuk om op chique zwart te gaan” lacht Narouz Moltzer (Amsterdam, 1963) mij toe vanuit zijn zwarte BMW bolide. Hij is blij en gelukkig!

We zijn in zijn auto onderweg naar het prestigieuze Cobra museum in Amstelveen waar hij deelneemt aan een groepsshow met zijn beeld dat is uitgekozen door gast conservator Aziz Bekkaoui. We hebben het eerst over zijn autoliefde die ik met hem deel.

narouz moltzer gelukkige kunstenaar jongen met hoepel cobra museum amstelveen photo klinkhamer
Narouz Moltzer de gelukkigste kunstenaar van Amsterdam – photo Michael Klinkhamer

BEN COBRA is een expositie in het Cobra museum in Amstelveen en nog te bezichtigen tot 5 April 2021. We hebben er zin in. Ik ontheemd net terug uit Cambodja, na 10 jaar door Covid, bijna depressief en hij de gelukkigste en een succesvol kunstenaar.

Gelukkig kennen we beide het oude gezegde “alles voor de kunst.” Daar worden de mooiste dingen uit geboren. Geluk en geld komt dan wel weer vanzelf. De stemming zit er tussen ons gelijk goed in.

De man achter de blijdschap en de kunst 

Samen met zijn veertienjarige dochterlief Indi wandelt hij relaxed door de grote zaal van de expositie en bekijkt ieder kunstwerk met aandacht en concentratie.

De geëxposeerde beelden zijn gekoppeld aan een bekende culturele persoon die dan weer gefotografeerd is in relatie met een Cobra beeld. Ik zie zijn liefde voor creatie, en met name voor zijn eigen creatie, zijn jonge dochter.

COBRA (of CoBrA) was een Europese avant-gardebeweging die actief was van 1948 tot 1951. De naam werd in 1948 gevormd door de initialen van de thuis steden van de leden te combineren: Kopenhagen, (Co), Brussel, (Br), Amsterdam (A).

Nederlandse artiesten zoals Karel Appel, Constant, Corneille, zijn bekende oprichters van de groep. Cobra werd officieel opgericht op 8 november 1948 in Café Notre-Dame, Parijs.

Narouz is gefotografeerd in het Cobra Museum met getatoeëerd bovenlijf. Te samen met het beeld dat voor deze expositie is geselecteerd. Ik voel zijn trots en zijn bescheidenheid op hetzelfde moment. We zijn even stil.

Narouz Moltzer ben cobra exhibition photo 2020 Raymond van Zessen
Narouz Moltzer ben cobra exhibition photo 2020 Raymond van Zessen

“Ik laat me nu ook niet meer zo fotograferen met al die tattoos, de mensen weten het nu wel en ik kap ermee”. Doorbreekt hij de stilte droogjes.

portrait photography narouz moltzer black fashion suit cobra museum amstelveen photo klinkhamer
Narouz Moltzer de trotse kunstenaar – photo Michael Klinkhamer

Kortom, ik moet als fotograaf wel met een heel goed argument te komen om de kunstenaar weer bloot te krijgen voor mijn foto als ik dat wil. Nou is me dat wel vaker gelukt tijdens mijn portret fotografie sessies, maar of het deze keer ook lukt of zelfs nodig is, blijft nog even de vraag. 

De lastigste keer dat ik iemand met ontbloot bovenlichaam wilde/moest fotograferen was met de vermoorde ijdeltuit en politicus Pim Fortuyn voor HP/de Tijd. 

De tweede keer toen ik binnenkwam bij Pim voor een andere foto wist hij al hoe laat het was en zei: “O jij weer!

Pim Fortuyn was een levenskunstenaar. 

Inspiratie voor fotografie is soms snel gevonden   

Het beeldje van Narouz in de expositie is uit 2008 en is eigenlijk een onderdeel van een veel groter standbeeld. Ontkoppelt van een groter geheel. In die zin staat het beeldje ook een beetje naakt. 

gelukkige kunstenaar narouz moltzer beeldhouwer cobra museum amstelveen photo klinkhamer
Narouz Moltzer beeldhouwwerk “Jongetje met hoepel” – photo Michael Klinkhamer

“Ik heb het beeldje los gemaakt van een hele familie die aan dat beeld vast zat”, legt Narouz met een glimlach uit.

Ineens krijgt Narouz inspiratie hoe hij op beeld zou willen worden vastgelegd. In Cobra achtige bewegingen dansen voor de camera in een zwart pak.

Los van de achtergrond, gewoon bijna op een kinderlijke manier laten zien wie hij is en hoe hij in het leven staat.  

portrait photography sculpture artist narouz moltzer cobra museum amstelveen photo klinkhamer
Portret fotografie de speelse Narouz Moltzer – photo Michael Klinkhamer

Wat is de Cobra beweging voor een moderne kunstenaar?

Na het fotograferen komen we in gesprek over waar de Cobra beweging voor stond en nog steeds staat.

Volgens Narouz staat de Cobra beweging voor hem in ieder geval voor het kinderlijke, het naïeve, het niet serieuze. Waarschijnlijk precies dat wat een kunstenaar blijdschap geeft.

portrait photography happy artist narouz moltzer amsterdam tattoo photo michael klinkhamer
Portrait photography happy Narouz Moltzer – Photo Michael Klinkhamer

Er is geen boodschap in zijn beeld, het is de expressie van blijf vooral spelen als een kind en blijf creatief. Maak wat je zelf wil en volg daarbij je intuïtie. 

Hoe gaat de gelukkige kunstenaar Narouz te werk?

Duidelijk op zijn praatstoel verteld Narouz hoe hij het liefste bezig is in zijn atelier. Eerst in Amsterdam, maar sinds kort in de rust van het Brabantse platteland.

“Ik ben kunstenaar en maak wat ik zelf mooi vindt. Niet perse Cobra of een andere al uitgevonden stijl, daar ben ik nooit mee bezig.”

Narouz hoort niet in een hokje. Hij schildert prachtige doeken met figuratieve abstracte patronen en maakt imposante bronzen beelden.

Voor meer werk van Narouz kijk hier:

www.instagram.com/narouzmoltzer

kunstenaar narouz moltzer tattoo hands photo klinkhamer
Narouz Moltzer “De handen van de kunstenaar maken het werk” – photo Michael Klinkhamer

Soms vindt hij op straat leuke en bruikbare dingen en daar maakt hij dan een beeld van. Dat is zijn manier van werken. Laat het komen en laat het gaan. Covid of geen Covid, hij doet al jaren zijn eigen ding.

Het liefst denkt Narouz niet in hokjes en hij stopt zichzelf ook niet in een hokje. Hij zegt: “Als ik voor deze show in het Cobra hokje pas dan is dat prima. Het is leuk om hier met een aantal andere creatieve te exposeren. Mensen die creatief denken en doen.

De beelden die we hier zien zijn gemaakt door Cobra kunstenaars en die beelden zijn door Aziz Bekkaoui gekoppeld aan andere kunstliefhebbers. Ik ben eigenlijk de enige uitvoerende kunstenaar hier op deze expo met een eigen beeld staat.”

Hoe krijgt een kunstenaar waardering voor zijn werk?

Het Cobra museum is een toonaangevend museum. Het is belangrijk om hier aan gekoppeld te zijn. Dat is  goed voor mijn art “ranking”. Je wordt meer op waarde geschat denk ik door de mensen die jouw waarde bepalen. Puntjes sprokkelen op je CV is altijd leuk. 

Narouz lacht en zegt:

Ik ben het water, niet het glas”!

Hij verzint het ter plekke. 

Terwijl hij het lachend uitspreekt zie ik dat het hem weinig doet. Zijn blijdschap komt van binnen. Hij lijkt er echt niet mee bezig, maar begrijpt inmiddels wel hoe het werkt in de kunstwereld.

Hij zegt: “Als ik aan het werk ben in mijn atelier laat ik dat helemaal los hoor, in een museum realiseer je dat je werk resoneert met andere kunstenaars en curatoren van musea.” 

Het is niet altijd makkelijk als Amsterdamse kunstenaar

Tijdens ons gesprek wordt het duidelijk dat het niet altijd makkelijk is geweest voor Narouz in het leven en als kunstenaar. Des te meer waardering voor zijn vrolijkheid en positieve attitude. Ik wil meer weten hoe hij zo geworden is. Het zat hem echt niet altijd mee. 

Zijn vader overleed toen Narouz pas 3 jaar oud was. Natuurlijk heeft dat invloed gehad op zijn jeugd. Net als zijn Surinaamse, Portugese, Molukse en Indonesische achtergrond. 

“Ik had een brute stiefvader van mijn 6de tot m’n 16de. Op m’n 13e liep ik het thuis zo uit de hand dat ik tot m’n 16de op een internaat terecht kwam, toen ik thuis kwam, was hij weg.” Het jongensinternaat beviel hem trouwens prima. Op 27 jarige leeftijd begint hij met serieuze zelfstandig kunst te maken.

Jarenlang was hij de kunstenaars gezel, assistent en vriend van Aat Veldhoen. De beroemde Amsterdamse kunstschilder, volks-graficus en vrijdenker uit de jaren ’60.

Dankzij Aat Veldhoen begreep hij dat het maken van kunst een definitieve keuze is voor het leven. Voor of tegenspoed telt hier niet in mee. Doorgaan, doorgaan, was het levensmotto van Veldhoen. Een levensles die ook bij Narouz is ingegraveerd. 

Je creaties is waar het om gaat. Covid of geen Covid is net zo’n ding. Hij zal gewoon doorgaan in het belang van creatie en expressie. Want alleen daar wordt hij echt gelukkig van. 

Over Ben Cobra

Voor de tentoonstelling Ben Cobra nodigt de bekende vormgever, kunstenaar en gastcurator Aziz Bekkaoui een uiteenlopende groep van meer dan 25 bijzondere, kleurrijke, baanbrekende, uitgesproken creatieve of anderszins opvallende individuen uit: van de kinderburgemeester van Amsterdam Ilias Admi tot de choreograaf Uri Eugenio, van de voorzitter raad van toezicht Universiteit van Amsterdam Marise Voskens tot de schrijver Arnon Grunberg.

Door deze hedendaagse non-conformisten te koppelen aan de museumcollectie laat hij zien dat Cobra’s zoektocht naar hoop, de drang naar absolute vrijheid, spontane expressie en maatschappelijke en artistieke vernieuwing vandaag de dag nog even belangrijk zijn als destijds.

Nog tot 11 Sep 2020 – 05 Apr 2021.

Portretfotografie in het UMC

Enkele portretfoto’s gefotografeerd in het grootste academische ziekenhuis in Nederland. Voor mijn lens komen verplegers, artsen, onderzoekers en patiënten. Bedrijfsfotografie met als centraal thema de mens en bedrijfsactiviteiten binnen het UMC in Amsterdam in 2020-2021.

Fotograferen met als doel een gigantische instantie terug te brengen tot de menselijke maat is hierbij mijn missie.

UMC recycle green team foto klinkhamer©
UMC recycle green team foto klinkhamer©
artistieke portretfotografie van medewerker hr amsterdam UMC ziekenhuis
portretfotografie van medewerker UMC ziekenhuis. ©Michael Klinkhamer

Het UMC Amsterdam staat voor grootschaligheid op menselijke maat. Door het fotograferen van medewerkers binnen de instelling leren we de mensen achter de organisatie beter kennen.

laborant ziekenhuis UMC amsterdam portretfotografie zwart-wit
portretfotografie van een laborant UMC ziekenhuis. ©Michael Klinkhamer
portretfotografie patient met vr bril in ziekenhuisbed AMC-VU Amsterdam ziekenhuis
portretfotografie van patiënt tijdens een virtual reality experiment in UMC ziekenhuis. ©Michael Klinkhamer
AMC verpleegkundige training programma.
Edwin de Vrieze UMC verpleger aan het werk met Rover app.
Edwin de Vrieze UMC verpleger aan het werk met Rover app.
AMC Palliatieve zorg medewerkers