Call TheONE
Menu

Peter Faber; kan’t, wil’t, doet’t. NU!

Nederlandse acteur en kunstenaar Peter Faber aan het werk in zijn Amsterdamse atelier.

Peter Faber 2022_klinkhamerphoto-7

Kijken en luisteren naar de nu 79 jaar jonge Faber terwijl hij spontaan een tekening maakt van mijn voornaam, eerste letter M.

Peter Faber 2022_klinkhamerphoto
Click op de foto voor Peters kijk op het leven en op zijn kunst.

Faber beroemd geworden bij het grote publiek in 1976 met zijn rollen in o.a. de Max Havelaar, en een jaar later in Soldaat van Oranje en een waanzinnige hoeveelheid van meer dan 100 Nederlandse succesvolle Internationale toneel, film en tv producties.

Peter Faber was in de jaren ‘80-’90 een van de bekendste Nederlandse filmsterren. Zijn missie is nu in 2022 om iedereen ongeacht afkomst, achterstand of beperking de switch te laten maken van destructieve naar creatieve energie.

Zijn lijfspreuk “Ik kan ‘t, Ik wil’ t, Ik doe’t, Nu!

Peter Faber 2022_klinkhamerphoto-2

Voor het blad MAN fotografeerde ik Peter Faber in 1986 en nu 36 jaar later in Mei 2022 kijkt hij door zijn kleurrijke kunst positief naar de toekomst.

  • Peter Faber_1986_klinkhamerphoto.com

Uitgebreide expositie van Peter Faber is de gehele zomer te bewonderen in de Enkhuizer Drommedaris.

Meer informatie over de Peter Faber Stichting

  • Peter Faber 2022 Fuji Superia (3)

Ramses Shaffy “We leven nog En niet zeuren”

Ramses Shaffy gefotografeerd op zestigjarige leeftijd in 1993. Locatie De Sint-Carolus Borromeuskerk in Antwerpen.

Zoals het wel vaker gaat bij een foto opdracht, je kijkt dan met de haastige ogen van dat moment.

Negenentwintig jaar later bekijk je foto’s toch op een andere manier. Misschien met meer intentie en een weemoedige gevoel van melancholie. Een indringende foto reportage van de legendarische Ramses Shaffy van toen.

Ramses Shaffy The Man from la Mancha 1993

Uit deze serie portretten zijn toen twee grote foto’s gebruik voor het blad RAILS van de NS. De overige foto’s hier zijn nooit eerder gepubliceerd.

Ramses Shaffy was een superster in Nederland in de jaren zestig, een fenomeen. Uiterlijk een mooie man, innerlijk beminnelijk maar ook zelf destructief.

Toen ik Ramses mocht fotograferen in Antwerpen in 1993, stond hij aan de vooravond van een van zijn grootste successen als toneelspeler in de rol van ‘De Man van La Mancha.’ van het Ballet van Vlaanderen.

De foto afspraak was gemaakt en ik zou hem ontmoeten bij de repetitieruimten van het ballet van Vlaanderen in Antwerpen. Uiteindelijk ging de afspraak daar nier door, maar verplaatsten zijn producent de afspraak naar een klein gezellige bistro-café in het oude Antwerpen.

Kleine donkere Cafe’s zijn voor een uitgebreide foto sessie geen ideale locatie. Maar wel weer in de sfeer van Shaffy, wist ik uit de tijd dat ik hem wel eens zag staan s’avonds laat aan de toog van cafe de Gelaghkamer in Amsterdam.

Uiteindelijk bepaalde ik gevoelsmatig dat de locatie op 30 meter loop afstand aan de De Sint-Carolus Borromeuskerk aan het Hendrik Conscienceplein in Antwerpen meer mogelijkheden had.

En ik wist blijkbaar ook dat het visueel beter zou passen bij het onderwerp en decor voor zijn glans rol in de musical ‘De Man van La Mancha.

Daarna zijn er twee of drie foto’s gepubliceerd en deze negatieven in een ordner verdwenen, tot nu toe.

Gepubliceerd in 1993, RAILS magazine.

Dat is in het kort het verhaal achter deze indringende portret foto’s van Ramses uit 1993. Fijne herinnering dat ik Ramses zo positief heb mogen meemaken toen. “I love my Job.”

Nu na al die jaren zijn deze fris ‘scanned’ foto’s eigenlijk net zo nieuw voor mij als voor U, zeer geëerd publiek!

“Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder.”

Meer foto’s uit het Michael Klinkhamer fotografie archief.

Peter Faber portretten MAN

Peter Faber_1986_klinkhamerphoto.com

Wat de precieze aanleiding was voor deze fotoserie, weet ik niet zo goed meer. Op het negatief vel staat met stift ‘MAN”86 geschreven.

Peter Faber was in de jaren ‘80 een van de bekendste Nederlandse filmsterren.

Beroemd geworden bij het grote publiek in 1976 met zijn rol in Max Havelaar en een jaar later in Soldaat van Oranje en daarna een waanzinnige hoeveelheid van meer dan 100 Nederlandse en Internationale film en tv producties.

Ten tijde van deze fotosessie uit 1986 was ik 27 jaar. Peter Faber, toen 42 jaar jong zag ik regelmatig in het bruisende Amsterdamse uitgaansleven stappen.

Natuurlijk was ik onder de indruk van hem en zijn films. Begreep niet helemaal waarom hij mij altijd zo vriendelijk begroette en toelachte. Toen durfde ik bijna niets te zeggen tegen hem…. Herinner mij vaag dat het toen misschien iets te maken had met een liefdesrelatie die hij had met een ex-vriendin van mij….. 

Faber had totaal geen ster allures en was gewoon een open vriendelijk jongen van het volk gebleven. Een Noord Amsterdammer die net als ik voor galg en rad was opgegroeid en genoot van het vrije leven en zijn filmster successen.

Acteur Peter Faber_1986_

Gewapend met een rolletje Tri-X film in de Nikon camera en een paar lensjes oefende ik in die tijd dagelijks op mijn gewillige vrienden en vriendinnen. Professioneel fotograaf worden was toen mijn doel.

Voor ‘MAN’ magazine, mocht ik bij een interview een portret serie schieten van de acteur Peter Faber in de winter van ’86.

In de sfeer van die tijd, met bestaand licht fotograferen en super ‘close up.’ We kijken we nu in 2022 terug naar de jonge Peter Faber. Inmiddels is hij 78 jaar jong.

Een foto sessie van toen die daarbij ons doet denken aan zijn Amerikaanse acteur collega, Jack Nicholson in ‘The Shining’ of de film’Chinatown.’

The Shining van Peter Faber

Deze portretten uit ‘86 laten een iets wat getergde Faber zien. Cool een sigaret rokend in zijn Amerikaanse slee. Geloof een Chevrolet embleem te zien op het stuur. 

“Chinatown in Amsterdam film scene”

Gekleed met een stoer leren jack en gerafelde hoed, cool kijkend en acterend terwijl zijn Rolex horloge een nonchalant signaal afgeeft van zijn nationale en internationale succes.

Er staan een aantal klassieke films met Peter Faber in zijn volledigheid op YouTube, leuk om weer of voor het eerst te zien!

Rokende Peter Faber in auto met hoed
Peter Faber_1986_klinkhamerphoto.com

Wanneer ik in 2022 naar de kunstwerken van Peter Faber kijk zie ik vooral een kleurrijk iemand.

Een positive ‘vibrations guru’ die middels zijn Peter Faber stichting veel sociaal werk doet voor en met problematische jongeren.

Zijn missie is nu om iedereen ongeacht afkomst, achterstand of beperking de switch te laten maken van destructieve naar creatieve energie.

We gaan binnenkort weer eens rond te tafel zitten en na 37 jaar bijpraten over zijn acteerwerk, kunst, zijn stichting en misschien weer een fotoserie maken in kleur dit keer.

Stay tuned!

‘Noir’ Straat Fotografie in Cambodja.

Cambodia 2010-2020_Phnom Penh Noir klinkhamerphoto.com -01
Boek omslag Noir Phnom Penh Cambodja. Click hier voor een groter beeld.
Cambodia 2010-2020_Phnom Penh Noir klinkhamerphoto.com -13

De kern van “Noir” straatfotografie mag dan op het eerste gezicht ellende en armoede zijn, maar zelfs een heel donker beeld is niet verstoken van schoonheid, energie en heeft een krachtig levend kloppend hart.

De recente geschiedenis van Cambodja is donker, maar de veerkrachtige mensen zijn een eerbetoon aan het leven en de positieve energie van zijn de inwoners.

Cambodia streetlife children in the dark

In Phnom Penh Noir laat ik het harde contrast en de grafische elementen zien van het leven in de stad, en focus ik op het harde bestaan en de zachtaardige aard van de mensen in Phnom Penh.

Phnom Penh Night life Cambodia

Deze beelden zijn tussen 2012 en 2019 gemaakt in de straten van Phnom Penh-Cambodja gedurende mijn fototours en wandelingen en ook s’nacht in het uitgaansleven.


Michael Klinkhamer organiseert fotografie reizen naar Zuid-oost Azië.

Deze foto’s zijn ook gepubliceerd in boekvorm en hier full screen te bekijken.

‘‘Do good and feel good“ in Bali met John Hardy

john hardy_jewelery_green school_Bali-14
John Hardy Juwelen Showroom in Bali.
john hardy_jewelery_green school_Bali-18
Bamboo interieur van de John Hardy showroom.

Duurzame luxe volgens John Hardy

Bali, Ubud. Het is opmerkelijk stil in en rondom de fabriek. En dat terwijl er maar liefst zeshonderd mensen aan het werk zijn. Hoe dat kan? Omdat de sieraden van John Hardy allemaal met de hand worden gemaakt. D

at is bijzonder, en daar komt bij dat in de ‘Haute Joaillerie’ nog maar weinig grote juwelenhuizen zó groen denken en opereren, als John Hardy dat doet. Michael Klinkhamer reisde af naar Bali om de man achter deze groene revolutie, de eigenzinnige John Hardy, te ontmoeten. 

John Hardy, Canadees van geboorte, was één van die duizenden hippies die midden jaren zeventig naar Bali kwam om kraaltjes te rijgen op het strand.

john hardy_jewelery_green school_Bali-07

Compleet verliefd op het eiland besloot hij te blijven. Om brood op de plank te krijgen ging hij in de leer bij lokale Balinese zilversmeden en werd zelf zilversmid. Een goede keus, want inmiddels verkoopt het merk John Hardy in 22 landen en genereert het een omzet van ongeveer 130 miljoen dollar per jaar.

John Hardy-sieraden worden voornamelijk in de grote warenhuizen in de Verenigde Staten verkocht, maar ook in Parijs, Londen en Dubai. Drie jaar geleden gaf hij de leiding over aan hoofdontwerper Guy Bedarida en zakelijk leider Damien Dernoncourt, maar nog altijd is hij zeer persoonlijk betrokken bij het bedrijf. Daarnaast gebruikt hij zijn tijd om zich in te zetten voor iets heel anders: het behoud van het klimaat én het oprichten van een ‘Green School’, Hardy’s nieuwe droom…

john hardy_jewelery_green school_Bali-04
Colonel Kurtz? Nee, dit is hippy zakenman, milieuactivist en zilversmid John Hardy.

In de omgeving van het kunstenaarsstadje Ubud rijden we langs de beroemde sawa’s: de iconische, terrasvormige rijstvelden die zo kenmerkend zijn voor dit vruchtbare gebied. Wanneer onze chauffeur aangeeft dat we bij de fabriek zijn aangekomen, kijk ik om me heen. De sfeer doet me denken aan een rustig dorpje met scharrelende kippen en varkentjes. Overal om mij heen is het waanzinnig groen: in de velden zie ik rijst planten en gewassen staan. Grote Balinese vlaggen – enorme, felgekleurde vaandels op Bali genaamd ‘Umbul Umbul’ wapperen uitbundig in de warme tropische wind.

Handgemaakte sierraden van John Hardy

Samen met een medewerkster van John Hardy, loop ik over eeuwenoude rotsblokken. Ze vormen een pad vormen tussen de zeer opvallende organische gebouwen, die volledig uit bamboe zijn opgetrokken; ze zijn bedekt met Alang-Alang, een soort gras. Heel bijzonder is de John Hardy-showroom, die als een Balinese versie van het Opera House in Sydney, alle aandacht trekt. En overal omheen liggen de rijst- en groentepercelen, want ieder stukje vruchtbare grond wordt benut. Het geheel maakt een gemanicuurde indruk, met veel oog voor detail.

We verlaten het pad en dalen af naar de plek waar de John Hardy sieraden worden gemaakt. Door honderden snelle handen wordt hier – in stilte en met uiterste precisie – gewerkt. Groepjes mannen en vrouwen werken gezamenlijk en componeren ieder een eigen detail, dat op een andere tafel in elkaar wordt gezet. Sommige sieraden vergen veel tijd, zoals urenlang vlechtwerk van het edele zilverdraad materiaal.

silver jewels_model_bali_john hardy-02
  • silver jewels_model_bali_john hardy-01

Het John Hardy design team

Aan de basis van deze sieraden staat het John Hardy- design team, dat onder leiding staat van Guy Bedarida, die we spreken in zijn design studio. Deze Fransman heeft zijn sporen verdiend bij onder andere Van Cleef & Arpels, waar hij hoofdontwerper was. Een decennium geleden merkte John Hardy hem op en vroeg hem eens te komen kijken op Bali. Bedarida had geen idee wat hem te wachten stond: ‘Ik was enorm verrast. Balinezen zijn opmerkelijk creatieve mensen. Het eiland heeft een grote culturele historie en natuurlijk een heerlijk klimaat.’ Guy nam ontslag van zijn design baan in New York en vertrok naar Bali. Hij is nu creatief directeur en hoofdontwerper en sinds 1999 bij John Hardy.

De huidige lijn van John Hardy-juwelen is volledig van zijn hand. ‘De lijn is in balans, zeer high end met meer kostbare edelstenen en heeft een nog meer Balinees traditioneel en ecologisch verhaal.’ Guy vindt dat erg belangrijk. Zijn manier van werken staat niet alleen in harmonie met de mensen die het maken, maar ook met de directe omgeving. Guy: ‘Het is een manier van leven en van werken die sterk in de Balinese cultuur is gevestigd. Al eeuwenlang wordt hier rekening gehouden met de balans, de harmonie, de ziel. Onze sieraden hebben dan ook een persoonlijkheid, een ‘soul’.’ Guy begint met een ontwerp op papier. Met zijn Balinese mensen werkt hij deze schets vervolgens verder uit. ‘Onze vakmensen zijn zo ontzettend goed. In handsnijwerk en in zilver- en goud bewerkingen.’

‘Na iedere verkoop worden er bamboeplanten aangeplant’

john hardy_jewelery_green school_Bali-13

De filosofie van John Hardy sierraden

Dat vakmanschap gaat eeuwen terug; voorheen waren er wel tachtig vorstendommen op Bali, met daarbij een leger van traditionele vakmensen en kunstenaars. Guy: ‘Tot op de dag van vandaag is dat vakmanschap doorgegeven van vader op zoon. Onze filosofie is om op die manier een prachtig sieraad te maken, volledig met de hand.’ Met als resultaat: sieraden van hoge kwaliteit, gemaakt met de hand in combinatie met mijn eigentijdse ontwerpen. ‘Precies dat is de kracht van John Hardy.’

Het is een aanpak die aanslaat. Wereldwijd zijn de reacties van klanten overweldigend en maakt het bedrijf in korte tijd een enorme groei door. Zo dringt John Hardy door tot in het hoogste segment van de juwelenwereld. Anders dan haar concurrenten is de wijze waarop dit succes wordt waargemaakt: ‘Feel good & do good’. Denk aan de CO2 emissiecompensatie, die volledig is geïmplementeerd binnen een klantvriendelijk programma, waarbij bijvoorbeeld na iedere verkoop bamboeplanten worden aangeplant op lokaal niveau.

Dagelijks biologische maaltijden

john hardy_jewelery_green school_Bali-19

Ook voor de medewerkers van de fabriek is de ‘groene’ mentaliteit merkbaar, zoals blijkt tijdens de schaft. Het voedsel dat op velden rondom de fabriek groeit, wordt voor alle medewerkers en bezoekers dagelijks bereid door ‘chef’ Ngurah Suteja tot een zalige, biologische maaltijd. Zo wordt er hier iedere dag en door iedereen gezamenlijk gezond gegeten.

Deze manier van samen werken en samen eten in de fabriek is ontstaan tijdens de economische crisis in Indonesië (1997-1998), toen er een reële dreiging ontstond van een voedseltekort voor de bevolking. John Hardy besloot om zelf voedsel te (laten) planten.

Dankzij deze aanpak werd de sfeer en interactie tussen werkers, ontwerpers en de directie hecht. De biologische lunch is meer dan voortreffelijk. Als ik aanschuif, staan de Balinese gerechten prachtig opgesteld en worden ze geserveerd op palmbladeren. Ik geniet, en het valt op dat we hier op Bali in een ruim internationaal gezelschap zijn.

Green School-Bali

En dan is het zover: we mogen John Hardy ontmoeten voor een persoonlijk gesprek. Hiervoor hebben we afgesproken op de naburige campus van zijn eigen en unieke ‘Green school’. Op dat moment weet ik nog niet wat dat precies is. John Hardy is relaxed gekleed in een Sarong met een poloshirt en loopt op sandalen. ‘Hello, I’m John. Volg me maar en kijk lekker rond.

Ik heb net een bezoek gehad van afgevaardigden van Holiday Inn en Hilton hotels, die willen ook graag zien hoe we hier met het milieu omgaan.’ Het is duidelijk, dat dit voor John Hardy, een belangrijk onderwerp is. Vol enthousiasme steekt hij van wal.

john hardy_jewelery_green school_Bali-01

‘‘Je kunt het niet maken om tropische bomen te kappen en er cement en beton te storten. Bamboe is het enige materiaal wat we onze kinderen kunnen beloven.“

Weg met beton en weg met de airco.’ Volgens John heeft bamboe enorme potentie: het is prachtig veelzijdig en snelgroeiend materiaal. John: ‘We werken bij de John Hardy fabriek en hier op de ‘Green School’ aan een carbon vrije footprint. En om duidelijk te maken wat er echt nodig is in deze wereld, moet je met onderwijs beginnen.

green school_Bali
john hardy_jewelery_green school_Bali

Kinderen hebben de toekomst, hier studeert en werkt een nieuwe generatie’

Op de ‘Green School’ wordt er op revolutionaire wijze gebouwd: de gebouwen zijn recyclebaar. Het hoofdgebouw bestaat uit drie etages en is waarschijnlijk het grootse bamboegebouw van Azië. John: ‘We bedenken nieuwe constructies, die onze studenten inspireren. Want wanneer je naar school gaat, moet je wel geïnspireerd worden. Een gevoel van grootsheid ervaren, niet van middelmaat.’

De leerlingen van de school, zo’n 150, zijn merendeels afkomstig uit twintig verschillenden landen. Ze verblijven permanent op Bali. Daarnaast zitten er Balinese kinderen uit de buurt op school. John: ‘Veel van de lokale kinderen kunnen hier studeren dankzij een door ons opgezette studiebeurs.’

green school_Bali_bamboo_architecture
green school_Bali_Bamboo architecture

De vijfentwintig leerkrachten zijn stuk voor stuk ‘topmensen uit het onderwijs en uit het bedrijfsleven.’ Dat belooft wat: ‘We onderwijzen op het niveau van Cambridge International Certificate, aangevuld met meer praktische leerstof. Denk aan het bouwen en ontwerpen van bamboehuizen, het verbouwen van gewassen en het genereren van alternatieve energie.’

Doel van de school is om volledig onafhankelijk te worden van fossiele brandstoffen en “off the grid” te gaan, door gebruik te maken van zonnepanelen en hydro-energie. John: ‘Deze tijd vraagt om nieuwe inzichten en oplossingen. Ik wil mijn kinderen een kans bieden om op te groeien als bewuste mensen. Ook dat leren ze hier.’

Voor John Hardy is ‘groen’ leven een reële mogelijkheid. ‘Maar je moet het dan ook wel doen, ook wanneer het je even niet goed uitkomt.’ Wanneer aan het eind van de middag de moessonregens, hun dagelijkse verfrissende bui over ons uit dreigen te storten, vraag ik John tijdens het afscheid wat hij hoopt dat de Balinezen over hem zullen zeggen.

‘Dat ik een van de eerste was die inzag, dat de manier van leven op Bali de toekomst is. En niet het verleden!’

En over de John Hardy juwelen? ‘Dat is een stuk eenvoudiger,’ antwoordt hij lachend. ‘Doe ze om, doe ze nooit meer af en geniet iedere minuut.’

Voor meer informatie over John Hardy of The Green School: www.johnhardy.com
www.greenschool.org 

De creatieve missie van de fotograaf.

Onlangs kreeg ik van BNN/VARA het verzoek voor het gebruik van een foto die ik maakte in 1989 van Paul Witteman voor een aanstaande jubileum documentaire over de bekende VARA journalist en televisie presentator.

Bij het struinen door het archief kwam ik mijn andere portretten tegen en hield ze weer eens tegen het licht en deel graag een kleine selectie hier.

Wim Kok met roos Nederlandse politicus en premier PvdA
Wim Kok met roos Willem “Wim” Kok was een Nederlandse politicus en vakbondsleider die van 22 augustus 1994 tot 22 juli 2002 premier van Nederland was. Hij was lid van de PvdA. Foto Cover HP/de Tijd
Paul van Vliet cabaretier en zanger in het Panorama van Mesdag in Den Haag
Paul van Vliet cabaretier en zanger in het Panorama van Mesdag in Den Haag
Jan des Bouvrie een Nederlandse architect, interieur- en productontwerper, hier in zijn Porsche en  Porsche design  fauteuil
Jan des Bouvrie een Nederlandse architect, interieur- en productontwerper, hier in zijn Porsche en Porsche design fauteuil. Foto voor Carros magazine.
Judit Polgár is a Hungarian chess  grandmaster.
Judit Polgár is een Hongaarse schaakgrootmeester, algemeen beschouwd als de sterkste vrouwelijke schaker aller tijden. In 1991 behaalde Polgár de titel van Grootmeester . Hier gefotografeerd op de leeftijd van 15 jaar. Foto voor HP/de Tijd magazine.

De enkel van Marco van Basten

Dit jaar is het 34 jaar gelden dat het Nederlands Elftal op 25 Juni ’88 het Europees kampioenschap won.
Marco van Basten in 1988, vlak na het winnende Europese Kampioenschap in de Belgische kliniek van dr. Martens.

Ongemakkelijke opdracht voor Panorama met keeper Hans van Breukelen die op bezoek ging met ons bij Marco in het ziekenhuis.
Marco wilde natuurlijk niet met enkel op de foto.
Maar goed, ik was ook niet voor niets meegekomen.


Zoals mijn leermeester al snel duidelijk maakte aan mij.
“Gelul heb ik niks aan, je komt altijd terug met de winnende kiek.”

Achteraf had ik Dr. Mertens in een witte jas op de achtergrond moeten laten poseren, maar ik was al blij dat Marco toch meewerkte en ontzettend aardig was onder de omstandigheden. Top sporters zijn vaak het beste om te fotograferen.

Marcel "Marco" van Basten is een Nederlandse voetbalmanager en gepensioneerde professionele speler, die als spits speelde voor Ajax en AC Milan, evenals voor het Nederlands Elftal.
Foto gemaakt in 1988 vlak na het winnende Europese Kampioenschap Nederlands Elftal in de Belgische kliniek van dr. Martens. Marcel “Marco” van Basten is een Nederlandse voetbalmanager en gepensioneerde professionele speler, die als spits speelde voor Ajax en AC Milan, evenals voor het Nederlands Elftal. Van Basten moest vroegtijdig afscheid van het profvoetbal wegens een ernstige enkelblessure.
Hans Dulfer Sax player
Hans Dulfer is een Nederlandse jazzmuzikant die tenorsaxofoon speelt. Fotosessie voor Rails en de CD Cover Big Boy
Big Boy Hans Dulfer CD cover
Theo is dood_Theo van Gogh
Theo van Gogh was een Nederlandse regisseur en film- en televisieproducent, acteur en auteur. Vermoord op 2-11-2004. Ik fotografeerde hem ooit voor de omslag van een boek met enorme bustehouder, naar zijn eigen idee. RIP
Movie Director Theo van Gogh_Klinkhamerphoto
Theo van Gogh met ruime dames bustehouder op het hoofd. Idee kwam van Theo en was voor op de cover van zijn boek.
Film director Paul Verhoeven “Flesh & Blood”.

Fotografie heeft die enorme kracht van een spiegel uit het verleden.

Wat op het moment van vastleggen niet meer is dan een ”moment” voor publiciteit in de krant van morgen blijkt 30 jaar later een historische foto geworden waarbij je kijkt naar vervlogen herinneringen, mooie of juist verschrikkelijk herinneringen.

pim fortuyn_dutch politician_klinkhamer photo
Portret van Pim Fortuyn voor HP/de Tijd, Opdracht van de redactie was een poging om hem neer te zetten als een zelfingenomen narcist. We hebben er toen juist een kunst foto van gemaakt, en kunst is vaak zelfzuchtig. Deze versie met gesloten ogen heb ik nooit eerder gepubliceerd maar heeft juist nu aan kracht gewonnen door de brute moord. Rest in peace prins Pim!
Peter Klashorst_'90
Artist Peter Klashorst, Dutch painter, sculptor, sex tourist and photographer. 
Sylvia Millecam_Dutch actress and comedian
Sylvia Millecam_Dutch actress and comedian (RIP)
Jeroen Brouwers was een Nederlandse schrijver.
Schrijver, polemist en essayist Jeroen Brouwers gefotografeerd bij zijn schuur in Exel-Gelderland rond 1993. Overleden op 11 Mei 2022. Toen koos ik bewust voor die locatie geïnspireerd door de eenzame uitstraling en zijn sombere leefstijl verscholen in de bossen tussen de weilanden

Portret en studio workshops voor Fotografen met Michael Klinkhamer.

Harry Kurt Victor Mulisch was een Nederlandse schrijver. Hij schreef meer dan 80 romans, toneelstukken, essays, gedichten en filosofische reflecties.
Harry Mulisch was een Nederlandse schrijver. Hij schreef meer dan 80 romans, toneelstukken, essays, gedichten en filosofische reflecties. Voor Esquire maakte ik dit dubbel portret met een jeugd foto op de achtergrond. En nee, er bestond toen nog geen Photoshop. Een grote poster gebruikt op de achtergrond. Dit is een afbeelding van de volledige 6×7 dia. (Mamiya RZ Camera)

Voor geïnteresseerde fotografen bied ik ook digitale of analoog/film workshops in portretfotografie aan. Deze speciale studio en locatie fotografie portret workshops worden vanuit de studio in Amsterdam en Groningen gegeven. Voor contact en informatie over plaats, tijd en kosten.

Dick Bruna-Nijntje_Dutch author, artist, illustrator and graphic designer
Dick Bruna-Nijntje_Dutch author, artist, illustrator and graphic designer of NIJNTJE
Wim Ibo_was een Nederlands cabaretier, schrijver, producent, maar bovenal cabarethistoricus.
Wim Ibo_was een Nederlands cabaretier, schrijver, producent, maar bovenal cabarethistoricus. Bij toeval ging een flitser niet af bij de foto sessie. Deze foto was niet geschikt voor het Vara TV tijdschrift maar wel bijzonder zo in tegenlicht zwart wit.
Lex Goudsmit_Acteur_Tevye in Fiddler on the Roof
Lex Goudsmit werd in 1966 beroemd door het spelen van Tevye in Fiddler on the Roof, welke rol hij zo’n 1100 keer vertolkte in Nederland en in Londen.
Henk Hofland_Dutch journalist, commentator, essayist and columnist
Henk Hofland_Dutch journalist, commentator, essayist, and columnist.
Marco Bakker_Opera zanger en zijn Austin Healey
Marco Bakker, is een Nederlands operazanger en radiopresentator, hier met zijn Austin Healey.
Jan Akkerman met Ford Shelby Mustang
Jan Akkerman is een Nederlandse gitarist. Internationaal commercieel succes vond hij voor het eerst met de band Focus, die hij samen met Thijs van Leer oprichtte. Nadat hij Focus had verlaten, ging hij verder als solomuzikant . Hier gefotografeerd voor Carros magazine langs de Volendammer dijk in een Ford Shelby Mustang.

Glossy fotografie portret series voor de Nederlandse Esquire magazine.

In feite een alternatieve mode reportage met journalisten, Was toen iets nieuws. Titel ” Potloodventers”. Geheel volgens Esquire mochten de journalisten een regenjas uitzoeken voor de foto. Henk Hofland koos deze jas van €500 en weigerde die na de foto sessie terug te geven. Tja, hoort wat voort wat was zijn motto blijkbaar. Mooi wel eigenlijk. Rest in Peace.

Vrijwel iedere fotograaf is voortdurend op zoek naar een bepalende kenmerkende stijl om die eigen te maken en de mensen en het leven vast te leggen.

Als jonge portret fotograaf met veel ambitie en een enorme drang naar perfectie vond ik mijn manier van fotograferen door veel zelf te studeren en te kijken naar het werk van de grote fotografen voor mij.

Daarvoor bezocht ik toen bijvoorbeeld regelmatig de Canon photo gallery in Amsterdam eind jaren’70 die een prachtige fotografie boeken in de collectie had, bezocht exposities en keek naar de films van Federico Fellini. Maar ook naar de TV serie Miami Vice en de brutale manier van licht gebruik met uitgelichte shots en bijzondere locaties.

Hieronder een aantal kleur opnamen van o.a. de zanger Jacques Herb (Manuela hit liedje) Jules Deelder ”de Nacht burgemeester”. Liesbeth den Uyl, een Nederlandse activiste, publiciste en politica van de PvdA en vrouw van Joop den Uyl. Marco van Basten een van de beste Nederlandse voetballers, gefotografeerd vlak na het EK van ’88 foto in de kliniek na zijn zware enkel blessure operatie. Sylvia Millecam een toen bekende actrice en  comédienne. Fong Leng een van de bekendste top mode ontwerpers van de jaren ’60 in haar appartement loft in aanbouw.

Martin Ros_Nederlands uitgever, redacteur, boekenrecensent
Martin Ros was een Nederlands uitgever, redacteur, boekenrecensent, radiopresentator, schrijver en dol op zwarte sexy vrouwen.

Daarbij verzamelde ik ook mooie tijdschriften zoals ‘ZOOM’ en ‘Linea Italia’ en natuurlijk Andy Warhol’s magazine ‘Interview‘ en sprokkelde zo een referentie visuele bibliotheek bij elkaar.

Jules Deelder_dutch poet_klinkhamerphoto
Jules Deelder dichter en cool jazz aficionado ”De nachtburgemeester” Rotterdam CS om 01.50am

Met name de foto boeken van Irving Penn, Richard Avadon, Helmut Newton en later Herb Ritts. en zeker fotograaf Annie Leibovitz en David Bailey waren mijn fotografie helden.

John Iriving_American novelist
John Irving_American novelist (The world according to Garp)

Om aan de bak te komen als vaste fotograaf voor de opkomende ‘glossy’ tijdschriften besloot ik te investeren in de technische uitwerking, compositie, gebruik van licht, achtergrond en het zoeken en het creëren een WOW effect!

Glossy portret fotografie met een internationaal allure

Toentertijd kwam ik nog veel over de vloer bij al gevestigde pers fotografen en die werkte dan super snel. Snel was goed, zo snel mogelijk een 50 gulden kiek maken en dan door naar de volgende opdracht. Om zelf een positie te krijgen in de tijdschriften wereld als fotograaf moest ik dus proberen ander en beter werk leveren voor in die tijd.

Money for nothing

Zelf werkte ik toen bij een bekende reclame foto studio waar we het fotograferen juist zo rustig en precies mogelijk deden, daar werd per dag 2000 gulden omgezet. Kortom ik begreep snel dat ik daar ergens tussenin moest gaan zitten met mijn studio technische ervaring en ambities.

Redactionele fotografie maken voor top tijdschriften op een manier zoals mijn beroemde en al gevestigde concurrenten nog niet werkte en daarmee een eigen positie realiseren bij de redacties en art directors van die tijd.

Eigenlijk gebeurde dit proces heel natuurlijk en geleidelijk en ik dacht er niet zo zakelijk over na, maar voelde wel aan dat ik dan een ander en beter, bijzonder beeld wilde maken. Daarbij waren de ”glossy” tijdschriften enorm in opkomst in Nederland, mooier papier, top grafische vormgevers die bladen gingen maken, en daar hoorde een frisse en meer conceptuele Amerikaanse stijl van fotografie bij.

Mijn foto van Leo Beenhakker was de eerste cover foto ooit voor de Nederlandse Esquire editie. Het tijdschrift werd in 1990 opgericht als Nederlandse editie van het gelijknamige Amerikaanse maandblad. Op 1 November 2021 heeft de uitgever Hearst de stekker uit het blad getrokken. De tijden in bladenland zijn veranderd en voorbij. Gelukkig hebben we de foto’s nog…….

Leo Beenhakker_dutch soccer coach_klinkhamerphoto
Don Leo Beenhakker_Trainer van o.a. Ajax, Real Madrid en het Nederlands elftal
Esquire_Don Leo Beenhakker_Michael Klinkhamer Photo_lr

Cover foto van Leo Beenhakker, toen de trainer van Ajax. Gepubliceerd op de cover van eerste editie van de Nederlandse editie van Esquire magazine 1 November 1990.

Op een instinctieve en door creativiteit gedreven manier ging, en ga ik nog altijd aan de slag. Wel realiseerde mij toen al snel na een paar opdrachten dat het maken van vooral portretten van bekende mensen, politici, schrijvers, sportmensen, en later ook zakenmensen een combinatie is van een visie hebben en vooraf al een idee proberen te vormen en hoe je het beeld wil gaan maken.

Met een fotostudio op locatie fotograferen met de Hasselblad.

Op locatie of in de studio de persoon of situatie eerst aftasten of dat plannetje ook mogelijk is en snel beslissen hoe je het wilt aanpakken. Daarbij komt dan ook het werken met toen best veel apparatuur zoals flitsers met soft boxen en studio technieken kijken. Veel gesleep met koffers en tassen in een auto vol spullen. De dag prijzen waren gelukkig in die tijd erg goed en kon je daarvoor ook een assistent inhuren en investeren.

Kortom niet alleen een camera en en rolletje film. Als snel stapte ik over van mijn Nikon naar een heuse Hasselblad systeem camera waardoor de beeldkwaliteit ook veel beter werd en art directors overtuigd waren om mij in te zetten voor cover verhalen of de foto als een grote twee pagina af te drukken.

Hieronder een aantal foto’s van o.a. Ronald Florijn en Nico Rienks, Wielrenster Leontien van Moorsel, Voetbal legende Willem van Hanegem, acteur Thom Hoffman, Auto coureur Jacky Ickx, Regisseur Paul Verhoeven, Fotograaf June Newton, a.k.a. Alice Springs, Schrijver en schilder Jan Cremer, Fotograaf en kunstenaar Peter Beard.

  • Thom-Hoffman-dutch-actor_klinkhamerphoto
  • June Newton-photographer
  • Jan-Cremer-kunstenaar.
  • Peter-Beard

In dit artikel publiceer ik een aantal archief foto’s die ik maakte met een oude maar goede Hasselblad 501CM camera set. Met een Zeiss Planar 80mm f/2.8 C lens. Ook 30 jaar later is de beeldkwaliteit van die films, vooral dia’s gescand op een simpele Canon flatbed scanner nog echt zichtbaar van top klasse. Geoptimaliseerd met Lightroom.app anno 2021 en sommige foto’s digitaal omgezet naar zwart wit versies.

Voor meer werk gemaakt met de Hasselblad in Australië

Paco Peña_Spanish flamenco composer and guitarist. Picture for the dutch railways inflight magazine RAILS

Uiteindelijk is de manier van fotograferen voor het onderwerp, of de persoon in kwestie ook een investering in tijd. Merkwaardig genoeg werkt eigenlijk altijd iedereen enthousiast mee. Het is daarbij belangrijk dat je helder aangeeft wat je wilt gaan doen en dan zien mensen in dat je echt heel serieus bent en er voor gaat.

Vaak doe ik het opbouwen en instellen voorwerk 30 minuten vooraf en sta je klaar als de VIP voor de lens verschijnt.

Wat mij nu vooral opvalt aan dat oudere werk zijn de strakke composities en riant gebruik van studio licht. De foto van Dennis Bergkamp bijvoorbeeld toen een top talent nog bij Ajax is geïnspireerd op het werk en de lichtvoering van fotograaf Philippe Halsman .

Dennis Bergkamp-Dutch soccer player
Dennis Bergkamp-Dutch soccer player for Esquire magazine.

Soms dacht ik aan foto’s die ik ooit ergens had gezien en paste dan deze inspiratie bewust of onbewust toe bij een opdracht bijvoorbeeld met de olympische spelen deelnemers roeien, Ronald Florijn en Nico Rienks. Two Dutch Olympic rowing champignons 1988. Geïnspireerd op Leni Riefenstahl Olympia.

Ronald Florijn en Nico Rienks_Dutch Olympic rowing champignons 1988
Ronald Florijn en Nico Rienks. Two Dutch Olympic rowing champignons 1988

Fotograferen van mensen is samenwerken en wederzijds vertrouwen

Het fotografie vak blijft fascinerend. Bij de meeste portret sessies ga je er wel misschien met een basis plan heen, of komen mensen naar de studio, maar het blijft vrijwel altijd afhankelijk van een totale samenwerking en het samen komen van inspiratie, planning, vertrouwen, energie en wat geluk.

Dat maakt het fotovak juist zo bijzonder en verslavend. Voor meer informatie over de foto’s hier gepubliceerd of nieuwe opdrachten neem gerust contact op met mij.

Jan Cremer; Het echte verhaal en prachtige portretten van de schrijver en kunstenaar

Hij, Jan Cremer, kunstschilder en schrijver van de onverbiddelijke Nederlandse bestseller ‘Ik Jan Cremer’ uit 1964 heeft nog altijd een strak en stoer verhaal.

Jan Cremer, het icoon van de jaren zestig. De sensatie van toen, de legende van nu. Klinkhamer bezocht de schrijvende kunstenaar en niet te vergeten oud-redactielid van ‘De Haagsche Post’ (1963) in zijn Italiaanse domicilie. Een gesprek over zijn werk en leven, de maagd Maria, zijn eeuwige onrust en zijn  weinige “regrets.”                                                                                                                                  

Jan Cremer op een Harley Davidson
Jan-Cremer-rebel-jaren

Jan Cremer was de eerste schrijver die in de Nederlandse literatuur een verpletterende, onverbloemde indruk achterliet over oorlog, rebellie, sex, vrouwen, humor, reizen en het harde leven als eenmans guerrilla.

Hij, verkocht meer dan 12 miljoen boeken, over de hele wereld. Deed ‘het’ onder meer met filmster Jayne Mansfield, en met Velvet Underground-zangeres Nico en met de genadeloze vrouw uit zijn dromen, de Magic Nana (MK: Jan Cremer, tweede boek, 1966).

Jan Cremer, is nu tachtig jaar. Nog altijd rusteloos, stoer en bovenal helemaal zichzelf.

Jan-Cremer-kunstenaar

Tussen de schuifelende marktbezoekers, boeren en Italiaanse schonen in bontjas, loopt Jan Cremer breedgeschouderd, ferme tred, hier en daar ontspannen handenschuddend met enkele dorpsbewoners.

Samen met Babette, zijn blonde vrouw en een voormalig topfotomodel, lopen ze het terras van Café des Arts op. Ze zijn een opvallende verschijning tussen de kleine, Italiaanse bergdorp bewoners.

Jan Cremer is dol op Ruïnes in Italië

“Hier in Umbrië leven we het grootste deel van de zomer”, vertelt Jan Cremer. “De ligging is perfect in de driehoek Lazio, Toscane en Umbrië. We wonen op een stuk land van veertien hectare. Op dit oude Etruskische landschap bouwen we rustig aan ons huis en atelier.

We kwamen hier terecht via een bevriende galeriehouder. Ik hou van keihard werken, maar het komt erop neer dat restaureren vakwerk is. Wat ik na een dag ploeteren opbouw, breken die lokale vaklieden dan weer af en doen het dan precies zoals het hier al eeuwenlang gaat. We wonen hier nu twaalf jaar.

Alles staat strak en is bijna klaar. Er staan 247 olijfbomen op ons land. De olijfolie oogst is net binnen en gisteren heb ik nog de hele dag olie staan persen. Het mooie boerenleven hier, wissel ik af met het drukke bestaan van schilderen en schrijven in Parijs, Amsterdam en New York. In Parijs heb ik mijn schrijfhok; hier mijn schildersatelier.”

Cremer zegt dat kunstenaars werken met hun oergevoel

“Schrijven doe ik in mijn Parijse atelier dat ooit toebehoorde aan de beeldhouwer-kunstschilder Amadeo Modigliani. Iedere traptrede en scheur in dat huis ademt de sfeer uit van de grote kunstenaars uit het verleden: Picasso, Soutine, Camille Claudel, Modigliani en nu van Cremer.

Mijn laatste boek ‘Cremer 3’ (2008) is grotendeels daar geschreven; getypt op mijn typemachine, de Triumph Gabrielle. Er zijn zes van die typemachines in mijn bezit en ze staan op verschillende plaatsen op de wereld. Dan kan ik overal werken met hetzelfde lettertype.

Waarom ik niet met een tekstverwerker wil werken heeft te maken met mijn theorie en oergevoel. Iedere letter moet definitief in het maagdelijke papier worden gehamerd. Ik heb ook niks met computers, Twitter of Facebook, en zo.”

Zo ontstond het woeste beest, de barbarist, de legende Cremer

“Daar in Montparnasse, in diezelfde Parijse buurt, bij de rue Santeuil heb ik ooit het echte kunst schildersvak geleerd.” Cremer hield op jonge leeftijd experimentele ‘Peinture Barbarisme’-exposities in Den Haag rond 1957-1959. Hij leefde toen al voor de kunst en de publiciteit. Snel werd hij bekend als de barbarist, het ‘woeste beest’ en liet met schitterend woest en wild schilderwerk zijn talent spreken.

Begeleid met forse uitspraken in kranten: “Rembrandt, wie is dat? Ik heb geen verstand van sport!” en “Ik sodemieter verf op een doek, ik druip, ik spat, ik sla, ik schop, ik vecht met verf. Soms win ik.”.

Juist door die uitspraken bewerkstelligde Cremer snel landelijke bekendheid. Voor zijn barbaristische kunstwerk ‘La guerre Japonaise’ vraagt hij in 1959 het destijds astronomische bedrag van één miljoen gulden (€ 440.000). Een bedrag dat in die tijd insloeg als een bom.

Het doek is er nog”, vertelt Cremer, “Het staat nu in mijn opslag en gaat naar het Jan Cremer Museum in Enschede. Ik wilde het toen eigenlijk niet verkopen; ook nu nog niet.”

Jan-Cremer-1958

Ik Jan Cremer, belichaming van de antichrist

“Na het verschijnen van mijn debuutroman in 1964 ‘Ik Jan Cremer’ was ik opeens rijk en beroemd. Voor die tijd was ik straatarm en leefde van de zon en de wind op het nog onbekende eiland Ibiza. Daar ben ik toen serieus en in het geheim gaan werken aan mijn boek.

Ook schilderde en exposeerde ik ook op het eiland en had veel succes. Bij terugkomst in Nederland is uiteindelijk door uitgeverij De Bezige Bij ‘Ik Jan Cremer’ gepubliceerd. Het resultaat is bekend. Echt rooskleurig was dat allemaal niet.

Voor keurig Nederland was ik een soort belichaming van de antichrist; en stond qua imago gelijk aan de toen even rebelse en als smerig bekend staande Rolling Stones. Constant werd ik nagekeken, uitgescholden en geweigerd in restaurants. Zelfs het huis van mijn moeder in Enschede werd s’nachts beklad en in brand gestoken.

Hield het snel voor gezien en emigreerde naar Amerika waar ik nog gewoon over straat kon lopen.” In New York schrijft hij ‘Ik Jan Cremer, tweede boek’ en een soft porno en tieten boek ‘Made in the USA’. Binnen twee jaar is Cremer ook in Amerika uitgegeven en ondanks de, naar eigen zeggen, slechte vertaling, een absoluut fenomeen.

Plotsklaps wereldberoemd staat hij op vierentwintigjarige leeftijd als eerste en enige Nederlander met zijn boeken in de top van de Amerikaanse bestseller lijst. Cremer woont vervolgens jarenlang in het legendarische ‘Chelsea Hotel’ en heeft daar ook zijn atelier (Cremer 3).                      

         

Jan Cremer cultheld in Nederland
Ik-Jan-Cremer-boek-omslag
Jan-Cremer-on-Harley-Davidson in Amsterdam

Elf jaar van bloed zweet en tranen voor Jan Cremer

“We wonen nu in Italië omdat deze plek voldoet aan mijn eisen op het gebied van centrale ligging en bereikbaarheid. Het had ook ergens anders hoger op een berg in een kouder en onherbergzaam gebied kunnen zijn. Liever nog eigenlijk! Ik hou van de kou, van regen, storm en donkerte.

Maar ik krijg mijn geliefde vrouw Babette niet meer die kou in. Ze heeft al genoeg offers moeten brengen op dat gebied tijdens mijn werk aan mijn boek ‘De Hunnen’. Geschreven in het Twents-Duits grensgebied bij Ootmarsum tussen troosteloze akkers en Saksische grafheuvels.”

 ”De Hunnen heeft uiteindelijk meer dan elf jaar geduurd. Vier jaar van minutieuze voorbereiding en wereldwijd archief-onderzoek. Zeven jaar schrijven. Elf jaar van bloed, zweet en tranen. ‘De Hunnen’ is mijn magnus opus. Een journalistieke oorlogstrilogie van meer dan 1500 pagina’s, gebaseerd op historische feiten.”

Geloofd Jan Cremer in god?

Jan Cremer stelt na enkele koppen koffie voor om met mij het kerkje tegenover het terras te bezoeken en de lokale muurschilderingen te bewonderen. Het lijkt mij een erg goed plan.

Heeft Jan Cremer misschien ergens enig gevoel van schuld en boete? Hij was immers ooit de vleesgeworden antichrist en kunstvijand nummer 1. Benieuwd naar de diepere religieuze gevoelens van Jan Cremer wandelen we de eeuwenoude kerk binnen.

Jan-Cremer-kerk-maria

Met opvallend respect en geruisloze stappen loopt hij door het kerkje. Cremer slaat een kruisje bij het oversteken van het middenpad in de kerk. Het altaar, prachtig versierd, bekijkt hij met bewondering en een lichte glimlach.

“Ik kom uit een Hongaarse gegoede katholieke familie. Maria is daar een heilige, ook mijn heilige. Onze olijfolie heet ook ‘Santa Maria-Vergine delle Olive. Ons huis staat in de buurt van het dorpje Santa Maria. Dat is een bewuste keuze geweest. Ben niet gelovig, wél gottglaubich zoals dat in Duitsland genoemd wordt. Ik geloof in een hogere macht.” Goedgelovig? versta ik. “Wat?”, vraagt Cremer, “Nee, niet goedgelovig, dat ben ik zéker niet.”

We lachen nog wat op ingehouden toon net als ondeugende koorknaapjes tijdens de mis. Op gedempte fluistertoon vertelt Cremer verder dat hij altijd, maar dan ook altijd een Mariabeeldje als kleine talisman in zijn broekzak heeft zitten. “Anders ga ik de straat niet op. Ik geloof in een hogere macht. Maria is mijn heilige. Dat vind ik ook een mooi beeld, het Mariabeeld. Kerstfeest vier ik nooit. Ik heb het niet zo op de kerstdagen.” (Zie de nouvelle ‘Sneeuw’ uit 1976.)

Keiharde vernedering

Mijn moeder was opgegroeid met haar Hongaarse familie en met de kerk, maar in Holland waren wij zogenaamd Hongaars-Katholiek. Dat betekende uitslapen ‘op zondag’”, grinnikt Cremer. “Moeder en ik werden in de kerk van Enschede gemist. Na de oorlog waren we eensklaps dakloos en straatarm.

Soms kwam de pastoor aan de deur vragen waarom we niet naar de kerk kwamen. Daar was mijn moeder niet van gediend. Ze zei als je de priesters wilt verjagen moet je ze om geld vragen. Dat deed ze. Daarna hebben we die schijnheiligen nooit meer gezien.

Mijn moeder was een donkerharige schoonheid, in welvaart grootgebracht. Voor mijn moeder was het leven in Holland een grote vergissing en een keiharde vernedering. Ik ben door haar ook altijd voorgehouden om zo snel mogelijk weg te komen uit Enschede.

Op mijn veertiende vluchtte ik al naar Parijs en op de eerste werkdag na mijn l6de verjaardag ging ik bij de mariniers. Ik heb er sindsdien nooit meer een nacht geslapen.” Er valt een diepe stilte. Cremer kijkt me strak aan met zijn ijsblauwe ogen. 

De relaties en verloren liefdes van Jan Cremer

 “Ik heb door mijn karakter en mijn onrust veel grote liefdes rucksichtlos achtergelaten. Er zaten veel lieve en goeie meiden bij. Ik heb daar dan ook wel verdriet van gehad en ben daar nu op latere leeftijd niet trots op. Dat had ik soms ook anders kunnen doen. Spijt, dat klinkt wel zwaar. Het Engelse woord regret is beter”, zegt Cremer in een poging om het privé-onderwerp te verlichten.

 “Achteraf ben ik die vrouw gaan haten die mijn Amerikaanse dochter heeft afgenomen. Haar moeder stond aan de top in de New Yorkse balletwereld. Een prima ballerina oorspronkelijk uit België.” Die ellende heeft me drie jaar van mijn leven gekost. en dat vergeef ik haar nooit. Maar ja, zo hard is het leven.”

De biecht is daarbij afgenomen, we kijken nog naar de fresco’s en religieuze schilderijen van Pietro Perugino. “Prachtig! Heerlijk om hier te kijken en te genieten”, fluistert de voormalige kunstbarbaar zachtjes.

We verlaten de kerk en lopen de zonnige materiële wereld weer in. Ik vraag Cremer naar zijn mening over de huidige situatie in de wereld zijn mening over de dreiging van directe armoede in Europa.

Cremer: “De crisis en de eventuele armoede zijn misschien wel goed om het kaf van het koren te scheiden.

Ik heb in kindertehuizen gezeten. Mijn moeder kon door geldgebrek niet voor mij zorgen. Ik ken armoede, echte armoede: halfje brood, beetje kaas… En dat voor de hele week. En alleen op zaterdagavond kon de kachel aan. Echte armoede! Ik voel me helemaal thuis met armoede.

“Het enige waar ik me zorgen over maak bij deze crisis, zegt Cremer lachend, dat ze die mij die weer in de schoenen schuiven. Dat ik het weer gedaan heb! Stel dat er op een gegeven moment geen geld meer bij de bank is, dan kan ik onze olijfolie ruilen voor brood, meel en wijn”.

We ruilen ruil onze olie nu al in Parijs, Basel, Berlijn en Antwerpen bij bevriende restaurateurs en dat wordt verrekend met overnachtingen en diners. Dat deden we vroeger ook al, ‘barteren’ met schilderijen voor eten en onderdak.

Voor politiek heb ik totaal geen interesse, lees de internationale kranten en bekijk de cultuur pagina’s. Ik lees veel liever historische boeken en reisverhalen. Bijna geen romans. Veel auteurs willen van die ‘te mooie’ zinnen schrijven. Ik heb daar geen geduld voor en ga puur voor inhoud, kennis en informatie. Over zaken die mij bezig houden.

Jan Cremer wil weer theater maken

Wat ik mij wel eens afvraag waarom ik niet gevraagd wordt om een nieuw toneelstuk te schrijven. Ik ben een theater mens en heb veel theaterstukken geschreven. Met veel succes. In Nederland, België en Duitsland heeft dat volle zalen getrokken. Het is allemaal zo’n ingeslapen zooitje in Holland op cultureel gebied. Ook op het gebied van de Nederlandse literatuur.

Het is allemaal slappe, onleesbare, krampachtige ziekenfonds literatuur.

Met de beste wil kan ik dat echt niet lezen! Het gaat vooral over allerlei enge ziektes en zo. De enige Nederlandse schrijver die ik graag blijf volgen, is Jan Brokken. Ik heb hem weleens de Nederlandse Graham Greene genoemd; die mag ik wel graag lezen.

Verder is de Nederlandse literatuur voor mij niet interessant: te zielig, krampachtig en saai. Ze gooien elkaar letterlijk dood met allerlei prijzen. Het zal ook verder nooit wat worden in de wereldliteratuur. Ik beschouw mijzelf ook niet als een Nederlandse schrijver.

Ik beschouw mijzelf als Duits-Angelsaksisch wat betreft schrijfstijl. Niemand kan zich met mij vergelijken in Nederland. Ik zit meer in de hoek van Kurt Malaparte van het boek ‘Kaputt’ of Ruth Scurr’s ‘Fatale Zuiverheid’. In de New York Times werd ik vergeleken met Maksim Gorky, Jean Genet, Henry Miller en Louis-Ferdinand Celine.” 

‘Ik moet nog steeds beginnen’

Jan-Cremer-Dutch-painter

De ochtend is om, en we rijden naar zijn huis annex atelier tussen de, olijfboomgaarden voor een uitgebreide lunch. Korenvelden staan nu leeg en de wijngaarden zijn aan het vergelen. We slaan af bij een onverharde weg en zigzaggen verder over rotswegen.

Bij aankomst is het uitzicht over het landgoed prachtig en de volledige stilte op het land is indrukwekkend. Cremer: “Dit is eigenlijk mijn eerste huis dat ik heb gebouwd, maar ik ben hier niet gebonden. Ik ben een opgejaagd dier, zeg maar een vos. Ik denk nog altijd: Morgen moet ik beginnen.

Ik ben nu tachtig jaar en ik moet nog steeds beginnen. Mijn laatste boek of schilderij is goed, maar morgen doe ik het nog beter.” We lopen door het ruim opgezette schildersatelier. Cremer laat een serie reusachtige doeken zien die voor het Jan Cremer Museum bedoeld zijn.

Sommige zijn nog niet af; de bijzondere geur van verse verf hangt in de ruimte. “Dat ruik ik na een halve eeuw niet meer”, zegt Cremer.” In het atelier spreekt hij vrijuit over zijn kunst zonder cynisme, achterdocht of pogingen om publicitair te choqueren.

Iets wat jaren geleden een vast ritueel was en journalisten tot wanhoop dreef en de natie met sappige quotes en oneliners in verwarring bracht.

Een schilderij is nooit of mooi of lelijk

“Wat voor mij belangrijk is, is niet of Willen de Kooning of Karel Appel of wie dan ook hoger op de kunst ladder staan. Ik heb hierover een theorie. Ik ben academisch gevormd en ik heb enorme materiaalkennis. Dat vind ik heel belangrijk.

Al jonge schilder in Parijs leerde ik hoe kunstschilders hun eigen verf maakten met olie en pigmenten. Ook realiseerde ik me dat iedereen die een beetje met een kwast kan rommelen een mooi schilderijtje kan maken. Dat is voor mij helemaal niet moeilijk. Zó mooi kan ik schilderen dat de tranen van schoonheid over je wangen zullen stromen!

Ik draai juist moedwillig die cultuur de gevoelige nek om! Door de traditionele waarden drastisch om te keren, bereik ik wat ik wil. Dat deed ik al in 1959 en nog steeds. “Schilderen is de kunsthistorie vernietigen” Een mooi-lelijk-schilderij maken is moeilijker en dat is juist voor mij belangrijk. Mensen moeten schrikken en versteld staan.

Ook nu nog anno 2021 roepen ze bij zogenaamd gerenommeerde moderne kunstgaleries “Het is wel erg wild wat je maakt. Dat durven wij  zo niet te exposeren.” Ik ben de cultuur altijd een paar stappen voor geweest. Iedereen was in de jaren zestig bezig met abstract expressionisme.

Ik werkte al in 1964 aan de schilderijen met koeien, de Hollandse landschappen en de beroemde tulpen die ik schilderde in New York. Ik was en ben iedereen altijd ver vooruit. Geen grootspraak, maar een feit.”Heb je toch niet het idee dat je schrijfwerk je schilderwerk heeft geremd?”, vraag ik. “Nee hoor, ik kan gewoon niet anders.

Als er ook maar één moment of ingeving was geweest dat me had doen beslissen om, óf alleen maar te schrijven, óf alleen nog te schilderen dan had ik het gedaan. Gelukkig, of helaas, dat weet ik niet, doe ik het beide. Ik kón en kán niet anders.

Jan Cremer de kunstenaar en schrijver blijft altijd op zoek naar iets nieuws

Ik kijk trouwens vrijwel nooit terug maar altijd voorruit. Recht zo die gaat. Ben nog volgeboekt tot 2040.”

Jan Cremer portrait 2012

Cremer kijkt in de ondergaande zon. Er bekruipt mij een gevoel alsof de eenzame volksheld uit mijn jeugd een tevreden mens is. Cremer: Tevredenheid staat niet in mijn woordenboek. Is niet mijn streven.

Ben in feite altijd op zoek, volg mijn gevoel en ga sowieso mijn eigen gang. Je bent dan vóór mij of tegen mij. Daar is mijn hele bestaan op gebaseerd. Daar teer ik op en daar prijs ik me zelfs gelukkig mee. Er komen dagelijks stapels uitnodigingen en aanvragen binnen voor van alles, maar aannemen doe ik er hoogstens eentje.

Dat ik dit interview doe is een uitzondering. Ik ben geen figuur voor society. Ik ben een eenling en hoor nergens bij. Er is wat mij betreft ook totaal geen verschil tussen hoe ik daar vroeger mee omging en nu.

“Zelfs dit interview, nu of vroeger, mijn antwoorden zijn hetzelfde. Behalve misschien dit: het vervelende van ouder worden is dat je wat milder wordt.” – Jan Cremer.

Marilyn Monroe en de magie van fotograaf Milton Greene.

Monroe’s schoonheid is tijdloos. Haar prachtige lach en onweerstaanbare schoonheid vastgelegd op duizenden foto’s zijn nog altijd, als je er even op let, over de hele wereld te zien. 
5 augustus 1962, nu precies achtenvijftig jaar na haar tragische dood laten unieke foto’s van fotograaf Milton Greene de weerslag van hun vriendschap en liefde voor de camera zien. Een eerbetoon aan Norma Jeane (Los Angeles 5 augustus 1962) en fotograaf Milton Greene.

Michael Klinkhamer ontdekte bij toeval zeer bijzondere foto’s van Monroe en Milton Greene en raakte gefascineerd. Vooral de vrij onbekende “The Black Sitting” uit 1956 viel op door de ongepolijste studio sfeer. Michael sprak naar aanleiding hiervan met Joshua Greene, de zoon van Milton Greene, in die begin jaren dé favoriete fotograaf van Marilyn Monroe.     

Tekst Michael Klinkhamer Fotografie Monroe images by Milton H. Greene ©2011 Joshua Greene/ Monroe 

Nog voordat Monroe in 1956 trouwde met Arthur Miller, woonde ze enige tijd bij Milton en zijn jonge gezin in. Zij was daarbij ook regelmatig de babysit van Joshua. “Ik weet het nog goed”, vertelt de nu 54-jarige Joshua. “Ze deed mij vaak in een schuimbadje en met haar op bed knuffelen was heel gewoon. Ik was zelf ook vaak model voor mijn vader en speelde tussen de camera statieven en achtergrondrollen met allerlei beroemdheden, zoals Grace Kelly, Judy Garland, en natuurlijk Marilyn Monroe. We hielden veel van haar.”

Na het huwelijk met Arthur Miller was de samenwerking tussen Monroe en Greene snel voorbij, omdat Miller buitengewoon jaloers was op Greene. Marilyn betreurde die breuk. Tijdens de verfilming van haar allerlaatste film, The Misfits (1961), riep ze boos tegen Miller: “Je hebt me mijn enige echte vriend afgenomen.


Milton H. Greene (March 14, 1922 in  New York City – August 8, 1985 in Los Angeles) was a fashion and celebrity photographer. He was active for over four decades. He is best known for the photo shoots he did with Marilyn Monroe.

De laatste jaren zijn er regelmatig nieuwe, unieke foto’s van Marilyn Monroe boven water gekomen. De bekendste werden in 1985 gevonden door Joshua Greene, in het archief van zijn in dat jaar overleden vader, de fotograaf Milton Greene.

Door middel van digitale remaster technieken wist de zoon de bijna vergane negatieven en dia’s te restaureren.Ondertussen woedde er al jarenlang een felle juridische strijd om het copyright op de foto’s van Monroe. Op 17 maart 2008 deed een rechtbank in Californië de bevrijdende uitspraak: de rechten op al het beeld dat van de blonde vedette is geschoten, werden weer toegekend aan de erfgenamen van de toenmalige fotografen. Michael sprak Joshua Greene en vroegen hem naar het fotografie verleden van zijn vader en het gesteggel over de copyrights.                                                                
Joshua Greene: “Mijn vader ontmoette Marilyn in 1953, tijdens een fotoshoot voor het blad Look. Bij die eerste ontmoeting kon ze haar verbazing over Miltons jeugdigheid niet onderdrukken. ‘You’re only just a boy!’, riep ze uit, waarop mijn vader antwoordde: ‘Yes, and you’re just like a girl.’ Hiermee was het ijs gebroken. In de jaren daarna ontstond een nauwe en unieke samenwerking tussen Marilyn en mijn vader.”

In September 1954 maakte Milton in opdracht van LOOK magazine een fotoserie van een opkomende actrice, genaamd Marilyn Monroe. Deze foto, die een zeer frisse en aantrekkelijke Marilyn Monroe laat zien, is voor het eerst gepubliceerd in 1999. Fotografie: Milton Greene.

Milton en Marilyn werkten veel samen voor vrijwel alle bekende bladen uit die tijd. Greene werd Monroe’s favoriete fotograaf – hij maakte meer dan vijfduizend foto’s van haar – en een echte vriend. Uiteindelijk vormden ze samen in 1954 een eigen filmproductiemaatschappij. Gezamenlijk produceerden zij onder meer de films Bus Stop en The Prince and the Show Girl

Dit portret is uit 1955, gemaakt in New York, net voordat Milton en Marilyn, hun eigen filmproductiemaatschappij oprichten. Marilyn in een zeer chique witte bontjas, nu politiek incorrect, maar in de jaren ’50, supervrouwelijk en luxueus. Deze foto is uniek en pas in 1995 voor het eerst gepubliceerd op de cover van ‘Milton’s Marilyn’


Onschuldige jaren

Nog voordat Monroe in 1956 trouwde met Arthur Miller, woonde ze enige tijd bij Milton en zijn jonge gezin. Zij was daarbij ook regelmatig de babysit van Joshua. “Ik weet het nog goed”, vertelt de nu 54-jarige Joshua. “Ze deed mij vaak in een schuimbadje en met haar op bed knuffelen was heel gewoon. Ik was zelf ook vaak model voor mijn vader en speelde tussen de camera statieven en achtergrondrollen met allerlei beroemdheden, zoals Grace Kelly, Judy Garland, en natuurlijk Marilyn Monroe. We hielden veel van haar.”Na het huwelijk met Arthur Miller was de samenwerking tussen Monroe en Greene snel voorbij, omdat Miller buitengewoon jaloers was op Greene. Marilyn betreurde de breuk. Tijdens de verfilming van haar allerlaatste film, The Misfits (1961), riep ze boos tegen Miller: “Je hebt me mijn enige echte vriend afgenomen.”

Deze foto, uit de ‘Ballerina-serie’ is een van de meest gevraagde en bekendere foto’s van Milton & Marilyn. Uit 1954 gemaakt in de New Yorkse studio, van Milton. De styliste bracht verschillende kledingstukken mee voor de sessie, maar die bleken twee maten te klein te zijn. Vandaar Monroe’s speelse houding en blik, om de slecht passende jurk te camoufleren. 

Marilyn Monroe, in 1955, speels en ontspannen, ontdaan van glamour en make-up. Eindelijk helemaal zichzelf. 

Het was in periode van 1953 tot ’57 dat Greene zijn mooiste foto’s van Monroe maakte. Dat was niet alleen zijn eigen verdienste, maar ook die van Monroe, die heel goed wist dat de camera van haar hield en wat ze daarmee kon bereiken.Het was vaak Marilyn zelf die zei: “Let’s make Marilyn.” 

Op een bijzondere en vaak ongedwongen manier legde Greene haar aantrekkingskracht en ambitie vast, en ook haar bekende sombere buien. Maar de meeste foto’s stralen vooral de vrolijkheid en vitaliteit van Monroe uit. Marilyn bedacht vaak, in nauwe samenwerking met Greene, eigen sittings en malle ideeën voor nieuwe fotosessies. Zo ontstond in New York de tijdloze serie The Black Sitting, waarmee Greene en Monroe wilden afstappen van de mierzoete braafheid uit Hollywood en meer een arty stijl nastreefden. 

Gefotografeerd in Milton’s studio, in 1956. De ‘Black Sitting’ serie is het ultieme resultaat van de samenwerking tussen Milton en Monroe. Ondanks de sexy fishnet-kousen en de provocatieve poses die Marilyn aanneemt, blijft de onschuldige sfeer van een klein meisje dat zich verkleedt bestaan. Vooral de rauwe zwart wit sfeer en de grafische vorm in de foto’s blijven intrigeren. Fotografie: Milton Greene.

Duizenden andere foto’s en negatieven van Milton Greene lagen jarenlang in archiefkasten in vochtige kelders te vergaan, totdat Joshua Green de waarde, zowel historisch als financieel, van zijn erfdeel ontdekte. Hij besloot om het unieke werk van zijn overleden vader digitaal te restaureren, exposeren en publiceren. Er was echter één groot probleem: de copyrights.

Rechtsstrijd

Bij haar dood op 5 augustus 1962 liet Marilyn Monroe geen testament, familie of erfgenamen na. Haar volledige nalatenschap ging naar Lee Strasberg, haar toenmalige acting coach. Daardoor verdienden Strasberg en zijn erfgenamen gedurende de afgelopen 49 jaar honderden miljoenen dollars aan alles wat te maken had met de beeltenis van Marilyn Monroe. Een percentage van de opbrengst gunden zij aan (de erven van) Greene en bekende Monroe Fotografen als Tom Kelley en Harold Lloyd. De ‘dode beroemdheden wet’De gouverneur van Californië, Arnold Schwarzenegger, tekende in 2007 de Senate Bill No. 771, gekscherend de ‘dode beroemdheden wet’ genoemd. Deze regelt dat ook de beeldrechten van overleden beroemdheden aan derden kunnen toekomen. De Strasbergs voelden zich hierdoor nog steviger in de schoenen staan en eigenden zich, inhalig, nu bijna de volledige opbrengst van de exploitatie van de beeltenissen toe. Dat ging Joshua te ver, hij stapte naar de rechter. “Stel dat je vader een beroemd muziekstuk heeft geschreven en jaren later gaan anderen daarmee aan de haal. Vervolgens verdienen ze er miljoenen aan, simpelweg door de rechten compleet in bezit te nemen. Sorry hoor, maar dat kon ik niet laten gebeuren.”Om de gemaakte winsten aan de Californische belastingen te onttrekken, voerden de Strasbergs al die tijd aan dat Marilyn Monroe tijdens haar overlijden een ingezetene was van de staat New York. Rechter Margret M. Morrow maakte een einde aan die strategie: op 17 maart 2008 besloot zij dat Strasberg de beeldrechten op Monroe materiaal ten onrechte heeft geclaimd. Op de dag dat Marilyn Monroe stierf, 5 augustus 1962, was zij geen ingezetene van Californië, maar van de staat New York. Daarmee is de ‘dode beroemdheden wet’, die alleen in Californië telt, niet toepasbaar op de claim van Strasberg. Want had Strasberg niet zelf bij de belastingdienst aangevoerd dat Marilyn Monroe een ingezetene was van New York? Bovendien is de nieuwe wet niet toepasbaar op beroemdheden die voor 1985 zijn overleden. De copyrights van de foto’s gingen definitief terug naar de fotografen. Case closed.

Foto voor LIFE Magazine. Uit deze sessie ontstond een aantal zeer beroemde Marilyn foto’s. ‘The Red Sitting’ laat een vorm van speelse erotiek zien die kenmerkend was voor hun samenwerking. Deze sessie uit 1957, in die simpele rode jurk, bleek de laatste te zijn van de bijzondere samenwerking. Fotografie: Milton Greene.

Portretfotografie van Aboriginals – ‘Time travellers along the highway’

In 1988 fotografeerde ik deze trotse en vriendelijke Aboriginal man met zijn kind midden op de dag onder de brandende zon in de Australische woestijn. Het was nabij het stadje Tennant Creek in de Northern Territory.

Hasselblad photo 1988 aboriginal father with son portret outback australia stuart highway
Hasselblad foto 1988 aboriginal vader en zoon portret – Michael Klinkhamer

Deze foto komt uit een grotere serie van 65 foto’s die ik in 1988 maakte met mijn Hasselblad camera. Na 33 jaar heb ik mijn foto’s van toen opnieuw tot leven geroepen.

De foto’s komen in een fotoboek en worden tijdens een foto expositie gepresenteerd. Hier zie je de voortgang van dit ‘Time travellers along the highway’ project.

Fotografie met een Hasselblad

Met behulp van de nieuwste digitale editing mogelijkheden in 2020. Tijdloos zwart wit fotografie is het resultaat. (*Alle foto’s zijn afgedrukt van het volledige negatief.)

Wat ik toen maakte en nu weer zie is voor mij een bijna onwerkelijke beleving van herontdekking, schoonheid, de rauwe menselijkheid en de harde realiteit uit het Australië in 1988.

Oude foto’s opnieuw tot leven gebracht

De jonge trotse aboriginal man op de foto is nu oud, het kind volwassen. Aboriginal cultuur is ontzettend interessant en gaat tot wel 60.000 jaar geleden terug. In 1788 kwamen de eerste Britse gevangenen aan in Australië. De Aborigenes werden het dramatische slachtoffer van die volksverplaatsing.

Voor alle foto’s die ik gemaakt heb kreeg ik toestemming van de stamoudste om deze foto’s te mogen maken. Het was een eer en een zelfconfrontatie gezien hun cultuur. Maar daarover meer tijdens mijn ‘Time travellers along the highway’ project.

*Waarschuwing: Sommige mensen mensen op deze fotos zijn mogelijk inmiddels overleden.

De geniale ijdeltuit Pim Fortuyn bloot voor de camera

We kennen hem in Nederland allemaal nog. De geniale ijdeltuit, professor en politicus Pim Fortuyn. Onverholen homo, zeer belezen en vaak gezien met zijn 2 poedels op schoot. Hij was soms zo rebels als een kunstenaar.

Zijn vaderlandsliefde en ambitie lag ten grondslag aan zijn succes en ondergang. Hij was professor, zakenman, auteur van veelgelezen boeken. Fortuyn was zeer welbespraakt met een narcistische ijdele on-nederlandse manier van doen en laten.

Hij was geniaal en open minded. Maar ook heel anders dan alle andere politici. Dat wilde ik vastleggen in beeld. Wat je ook van hem dacht, hij bracht je een gevoel van gezond verstand of ongemakkelijkheid. “Not everyone’s cup of tea”, zou Fortuyn schaterlachend zeggen.

Hij liet zich rondrijden door zijn trouwe chauffeur in een dikke Daimler XJ Dat gaf hem onversneden status en plezier. Het was ook vooral bijzonder dat hij een marmeren buste van zichzelf had laten maken in Italië.

Ik kreeg ooit de opdracht om Pim Fortuyn om voor het opinieblad HP/de Tijd te fotograferen. Op de redactie gniffelden de journalisten over zoveel hoogmoed. Aan Michael Klinkhamer om dat eens haarfijn te fotograferen. Juist ik, omdat ik bekend sta om door te zetten waar anderen ophouden, geen nee te accepteren en met het oog van een kunstenaar en meester manipulator fotografeer.

Tijdens de fotosessie zag ik dat zijn zakelijke overhemd met stropdas niet werkte tegen zijn marmeren buste. Daarom adviseerde ik hem om zijn shirt uit te trekken. Mijn argument was valide en Fortuyn zag dat ook. Los van politieke correctheid werkte hij mee om het beste te maken. “Skin on Skin en Stone to Stone.”

Echt is namelijk echt in de kunst en dat was Pim Fortuyn ook (r.i.p). Deze foto stond een paar dagen op de cover van het tijdschrift en bracht Fortuyn in de problemen toen als directeur van de OV-Studentenkaart BV. De tweede keer dat ik hem fotografeerde schaterde hij het uit toen ik binnenkwam.

“Oh, nee, ik ga niet weer uit mijn hemd voor je hoor?, riep Fortuyn lachend uit in zijn Rotterdamse huis.

Die tweede keer fotografeerde ik hem keurig in de studio als gedreven en iets wat ongeduldige politicus en als ‘vader des vaderlands.’

Portret fotografie van de controversiele Politicus Pim Fortuyn met ontbloot bovenlichaam - Michael Klinkhamer
Portret fotografie van de controversiele Politicus Pim Fortuyn met ontbloot bovenlichaam – Michael Klinkhamer
Portret fotografie van de ambitieuze en controversiële Politicus Pim Fortuyn Michael Klinkhamer
Portret fotografie van de ambitieuze en controversiële Politicus Pim Fortuyn
photo Michael Klinkhamer